Batı Edebiyatında Roman ve Roman Yazarları

Batı Edebiyatında Roman  

•Modern anlamda ilk romanın Cervantes’in Don Kişot’u olduğu roman kuramcılarının ortak kabulüdür.

•Romanın şiir, tiyatro gibi türlere göre daha geç bir dönemde ortaya çıktığını görüyoruz.

•Aslında romanın dayandığı tahkiye (hikâye etme, anlatma) ve kurmaca

olguları insan yaşamının belki de başlangıcından bu yana vardır.

•   Tarihsel sürece baktığımızda Batı kültürünün -özellikle Rönesans sonrası-tümüyle kendine özgü gelişimi sonucunda roman doğmuştur ve modernitenin eseridir.

•       Romanın doğuşu ve gelişimi sürecine ilişkin şu aşamalar saptanabilir:

1.  Rönesans sonrası ortaya çıkan yeni toplum yapısının kendisini ifade edecek yeni türlere ihtiyaç duyması doğaldır. 

2.  Feodalite yıkılmış, aristokrasi ortadan kalkma sürecine girmiştir. Burjuva toplumunun belirleyicisi olan, bireysel çabaların, hiyerarşiye karşı çıkışın yükselişine paralel olarak daha çok kullanılan eleştirel akıl, roman türünü ateşlemiştir. 

3.  Böylece başlangıçtan bugüne roman değişimi ve esnek yapısıyla toplumsal yapıyla paralel bir değişim ve gelişim sürecini yaşamaktadır. 

• Başlangıçta romanları destanlara benzetmek mümkündür. Ancak destanlar tarihî olayları, yaşanmışlıkları, olağanüstülüklerle harmanlayarak anlatırken romanlar tümüyle düşseldi.

•       Orta Çağ romanları üç bölümden oluşur:

  1.  Antik Romanlar: Antik Latin uyarlamaları

 2.  Breton Romanları: Kelt Kralı Arthur’un efsaneleşmiş yaşamını anlatır.

 3.  Macera Romanları: Olağanüstü olayların yer aldığı aşk anlatılarıdır.

  

•       Matbanın ilk yıllarından itibaren romanlar yayımlanır.

•    16. yüzyılın ortalarında “pikaresk roman” ortaya çıkar. (Serseri, gezgin, hırsız anlamına gelen “le picaro” sözü bu türe adını verir.)

•    Bu tür İspanya’dan diğer Avrupa ülkelerine yayılır ve roman bir anlamda çıraklık dönemini yaşar.

•       17. yüzyıl, antik düşünceden etkilenir ve tragedya, komedi gibi türler öne çıkar.

•       Don Kişot’un ilk cildi 1605’te, ikinci cildi 1617’de yayımlanır.

•     18. yüzyılda Aydınlanma felsefesinin etkisi egemendir. Roman felsefi bir didaktiklik taşır.

 Fenelon: Telemaque, Voltaire: Candide, Rousseau: Emile  

•       18. yüzyılda bunların yanı sıra Fransa’da farklı içerikli ve daha gerçekçi romanlar da yazılır:

 Lesage: Topal Şeytan, Diderot: Kaderci Jacques ile Efendisi 

 

•       İngiltere’de roman sanayileşme sonucu yalnızlaşan bireyi anlatır. 

• Robinson Crusoe, Gulliver’in Maceraları gibi bilinen eserler romanın atılımlarını sergiler. 

•       19. yüzyılda romantizm ve realizm akımlarıyla roman âdeta altın çağını yaşar. 

Victor Hugo, Lamartine, Stendhal, Balzac, G.Flaubert, Emile Zola arka arkaya gelir. 

•       Yine 19. yüzyılda Rus edebiyatında büyük bir roman atılımı gerçekleşir. Puşkin, 

Gogol, Turgenyev, Dostoyevski, Tolstoy, Gorki akla ilk gelen dev isimlerdir. Bu yazarlar ölmez eserleriyle roman tarihinin önemli sayfalarını oluşturmuşlardır. 

•       20. yüzyılda sezgicilik, nihilizm, varoluşçuluk gibi felsefi akımlar romanı da etkisi altına alır ve roman çağın bunalımlarını yansıtır. 

•       Kapitalizmle nesneleşen insan yabancılaşmış ve yalnızlaşmıştır. Bu dönem romanlarında bu konu ele alınır. Kafka’nın eserlerinde de bu açıkça görülür.

•       İngiliz edebiyatında İrlandalı James Joyce klasik zaman akışını terk edip insanın bilinçaltındaki zaman kavramına yönelir. 

•       Fransız edebiyatında Proust yeni bir roman anlayışına yol açar. Varoluşçu anlayışla saçma (absürt) kavramı ele alınır. Kadının sorunları, insanın yalnızlaşması romanın ilgi alanına girer. 

•       20. yüzyılın sonlarına gelindiğinde kalıpların dışına çıkılır, farklı algılara yer veren postmodern anlayış gündeme gelir. 

•       G.G. Marquez’le birlikte Latin Amerika romanı, Batı romanına yeni bir bakış getirir. 

•       Farklı ülkelerden büyük romancılar bu türe güç ve çeşitlilik katarlar. Amin Maalouf, Cengiz Aytmatov, Milan Kundera, Orhan Pamuk, Yaşar Kemal, Umberto Eco ...

 

Batı Edebiyatı Roman Sanatçıları

 Daniel Defoe (1660-1731) 

•       Düzenli bir eğitim almamış, kendi kendini yetiştirmiştir.

•       Modern İngiliz romanını başlatan sanatçıdır.

•       Serüven dolu bir yaşamı olmuş ve “Robinson Crusoe” romanı ile dünyaca

tanınmıştır.

Eserleri: Robinson Crusoe, Kaptan Singleton’un Maceraları, Albay Jack, Veba Yılı ... 


 Turgenyev (1818-1883) 

•       Rus edebiyatının önde gelen realistlerindendir. 

•       Rus halkının çektiği sıkıntıları, toprak köleliğini, temel hak ve özgürlükleri konu edinmiştir. 

•       Karakter çizmede çok başarılıdır. Lirik ve müzikli bir dili vardır.

•       Ona göre edebiyat, sosyal gelişmenin önemli bir anahtarıdır.

Eserleri: Babalar ve Oğullar, Bir Asilzade Yuvası, Köyde Bir Ay, Fırtınadan Önce... 


 Fyodor Mihayloviç Dostoyevski (1821-1881) 

•       Rus edebiyatının en önemli realistlerindendir. 

•   Acılarla, ölüm cezalarıyla, hapislerle dolu bir yaşamı olan sanatçı, kimilerince tüm zamanların en büyük romancısı kabul edilir. 

•       Eserlerinin iki temel ögesi psikoloji ve merhamettir.

•       Varoluşçulara yakın durur. 

•  Sağlam karakterler oluşturma, başarılı kurgu, etkileyici gözlemler, ayrıntılara gösterilen titizlik, ruh tahlilleri eserlerinin belirgin özellikleridir. 

•   Rusya’nın Doğu ile Batı’yı buluşturmak gibi bir misyonu olduğuna inanan Batı

uygarlığı hayranı bir sanatçıdır. 

Eserleri: Suç ve Ceza, Kumarbaz, Budala, Karamazov Kardeşler, Beyaz Geceler, Delikanlı, Ecinniler, Ev Sahibesi, Ölü Bir Evden Hatıralar 


 J.  Wolfgang Goethe (1749-1832)

•       Şiir, tiyatro, gezi ve roman türlerinde eserler vermiştir. 

•       Henüz yedi yaşındayken altı dil öğrenen sanatçı, Alman romantizminin kurucusudur. 

•       Acılarını, aşklarını, içindeki fırtınaları konu edinir. 

•  “Faust” adlı eserinde hayat felsefesini ortaya koyar. “Genç Werther’in Acıları” ona asıl ününü sağlamıştır. 

 Charles Dickens (1812-1870) 

•       Yoksullukla geçen bir çocukluk yaşamış, kendi kendini yetiştirmiştir.

•       İngiliz edebiyatının en başarılı realistidir. 

•     Dickens’i zirveye taşıyan çocuk sorunlarının anlatıldığı tezli romanı “David Copperfield”dır. 

Eserleri: Oliver Twist, Antikacı Dükkanı, İki Şehrin Hikâyesi, Büyük Umutlar ...


Stendhal (Marie-Henri Beyle) (1783-1842)

•       Realist ve psikolojik romanın önde gelen temsilcisidir.

•       Sade, süssüz hatta kuru bir anlatımı vardır. 

• Fransız yazara göre “roman yol boyunca gezdirilen bir aynadır.” Eserleri: Kızıl ile Kara, Roma’da Gezintiler, Parma Manastırı, Kastro Rahibesi 


Victor Hugo (1802-1885)

•       Dünya ve Fransız edebiyatının önde gelen sanatçısıdır.

•       Farklı türlerde, canlı ve parlak bir anlatımla eserler vermiştir. 

•       Doğa, aşk, vatan sevgisi, özgürlük gibi temalar işlemiştir.

•       Ünlü “Cromwell” adlı dramının ön sözünde romantizmin ilkelerini ortaya

koymuştur.

Eserleri: Sefiller, Notre Dame’ın Kamburu, Kral Eğleniyor, Yüzyılların Efsanesi 


Emile Zola (1840-1902) 

•       Fransız yazar natüralizmin kurucusu ve en önemli temsilcisidir. 

•       Eserlerinde anlattığı kişilerle görüşmüş, olay mekânlarında uzun süre yaşamıştır.

Eserleri: Nana, Meyhane, Germinal, Gerçek Para, Toprak

 

Gustave Flaubert (1821-1880) 

•       Fransız yazar realizmin kurucusu ve en önemli sanatçısıdır. 

•  Eserlerinde biçimsel kusursuzluk, dil ve anlatım son derece önemlidir. 

Eserleri: Madame Bovary (realizmin temel eseri), Bir Delikanlının Hikâyesi, Basmakalıp Düşünceler Sözlüğü, Duygusal Eğitim, Salambo 

 

Albert Camus (1913-1960)

•       Fransız yazar ve filozof. Varoluşçudur. 

•       “Saçma” kavramını irdeler. Ona göre evren saçma, mantıksız, akıl dışı ve anlamsızdır. 

Eserleri: Yabancı, Düşüş, Veba ... 

 

George Orwell (1903-1950)

•       Hayvan Çiftliği sert ve taşlamalı bir uygarlık eleştirisi yaptığı ünlü eseridir. 

•       İngiliz edebiyatının önemli isimlerinden olan Orwell’ın ütopik karakterli romanı “1984” de çok tanınmış eserlerinden biridir. Bu eserde “Büyük Birader (Big Brother) kavramını yaratmıştır. 

•       Aktif bir anlatımı vardır, basit sözcükleri tercih etmiştir. Her yazarın kendi kurallarının olması gerektiğini savunmuştur. 

 

Miguel de Cervantes (1547-1616) 

•       Dünyaca ünlü İspanyol yazar, İnebahtı Deniz Savaşı’nda Türklere karşı savaşmış, esir düşmüş, Cezayir’de köle olarak satılmıştır. Özgürlük bedeli ödenince İspanya’ya dönebilmiştir. 

•       Modern romanın başlangıcı kabul edilen ve onu dünyaya tanıtan eseri Don

Kişot’tur.

•       Yaşadığı zamanın köhne düşüncelerine savaş açmıştır. 

 

John Steinbeck (1902-1968)

•       Amerikan edebiyatının ünlü realistlerindendir. 

•       Doğduğu Salinas Vadisi’ni fon olarak kullandığı eserlerinde işçi sınıfının yaşam mücadelesini anlatır. 

•       1962 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü almıştır.

Eserleri: Gazap Üzümleri, Fareler ve İnsanlar, İnci, Sardalya Sokağı, Kenar Mahalle 

 

Maksim Gorki (1868-1936) 

•       Sosyalist gerçekçi yazımın öncüsü ve politik eylemcidir. 

•       Asıl adı Aleksey Maksimoviç Peşkov’dur. Rusçada “acı” anlamına gelen “Gorki” takma adını kullanmıştır. 

•       Sovyet Yazarlar Birliği başkanlığı da yapmıştır. 

Eserleri: Ana, Halk Düşmanı, Küçük Burjuvalar, Klim Samgin’in Hayatı, Ayaktakımı Arasında (Oyun) ... 

 

Jules Verne (1828-1905)

•       Ünlü Fransız yazar bilimkurgu romanlarıyla tanınmıştır. 

•       Zamanın bilimsel buluşlarından esinlenmiş ve hayal gücüyle onları kurgulamıştır. 

Eserleri: İki Sene Mektep Tatili, Denizler Altında Yirmi Bin Fersah, Balonla Beş Hafta Seyahat, Ay’a Seyahat, Seksen Günde Devr-i Alem ... 

 

Franz Kafka (1833-1924) 

•       Çek asıllı sanatçı 20. yüzyılın en önemli yazarlarındandır.

•       Kişinin çağına, ailesine, işine yabancılaşması temalarını işlemiştir.

Eserleri: Dava, Şato, Dönüşüm, Bir Taşra Doktoru, Amerika, Hüküm, Ceza Sömürgesi 

 

Stefain Zweig (1881-1942) 

• Avusturyalı yazar, romanın yanı sıra hikâye ve tiyatro alanında da eserler vermiştir. 

•   Asıl şöhretini biyografileriyle sağlamıştır. 

Eserleri: Satranç, Deniz Kenarındaki Ev, Üç Büyük Usta (Balzac, Dickens, Dostoyevski), Kendi Hayatının Şiirini Yazanlar (Casanova, Stendhal, Tolstoy) 

 

Jean Paul Sartre (1905-1980) 

•       Modern Fransız edebiyatının önemli temsilcisi olan sanatçı egzistansiyalizm (varoluşçuluk) akımının kurucusudur. 

•       Deneme, oyun, öykü ve roman yazarlığının yanı sıra felsefi düşünceleriyle tanınır. 

•       Düşünceleri ile tüm dünya aydınlarını etkilemiştir. 

•  Varlık ve Hiçlik adlı eserinde egzistansiyalizmin temel ilkelerini açıklar. 

Eserleri: Akıl Çağı, Yaşanmayan Zaman, Düş Gücü, Diyalektik Aklın Eleştirisi, Gizli Oturum, Kirli Eller, Denemeler, Bulantı, Sinekler ...

Jack London (1876-1916) 

•       Amerikan edebiyatının ünlü isimlerinden olan sanatçı asıl şöhretini öyküleriyle yapmıştır. 

•       Yapıtlarının teması ilkel içgüdüler, insanların kabalık ve bayağılığıdır.

•       Realizmin etkisindedir. 

Eserleri: Martin Eden, Demir Ökçe, Beyaz Diş, Vahşetin Çağrısı, Ateş Yakmak, Deniz Kurdu ... 

 

Lev Tolstoy (1828-1890) 

•       Rus edebiyatının önemli realistlerindendir.

•       Batı uygarlığını da yakından tanımış, Çarlık düzenini eleştirmiştir.

•       Romancılığının yanı sıra eğitimci ve filozof kimliğiyle de tanınır.

•       Güçlü gözlemleriyle Rus toplumcunun özellikle köylülerin yaşamını yansıtmıştır.

•       Ve bir tren garında zatürreden ölmüştür. 

Eserleri: Savaş ve Barış, İvan İlyiç’in Ölümü, Anna Karenina, Diriliş, Hacı Murat, Kazaklar 

 

Nikolay Vasilyeviç Gogol (1809-1852) 

•       Rus realizminin ve çağdaş Rus romanının öncülerindendir.

•       Rus edebiyatının gerçekçi ve eleştirel komedyasının ustasıdır. 

• Küçük kasabalarda yaşayan acılı insanların yaşamını işlemiştir. 

Eserleri: Ölü Canlar, Müfettiş, Palto, Bir Delinin Hatıra Defteri, Taras Bulba

 

 Mark Twain (1835-1910) 

•       Amerikan mizahını geliştirmiş ve dünya çapında ünlenmiştir.

•       Toplum gerçeklerini yansıttığı farklı türdeki eserleriyle (gezi, roman, öykü,

otobiyografi) Amerikan gerçekçiliğinin öncülerindendir.

Eserleri: Tom Sawyer’in Maceraları, Missisipi’de Hayat, Huckleberry Finn’in Maceraları

  

Ernest Hemingway (1898-1961) 

•       Babasının doktor, annesinin müzisyen yapmak istediği sanatçı evden kaçar. Avrupa ve Afrika’da maceradan maceraya koşar. Savaşır, yaralanır, Türk-Yunan Savaşı’nda savaş muhabiri olarak çalışır. 

•       Amerikan edebiyatının tanınmış realistlerindendir.

•       Savaş, av, boğa güreşi, ölüm eserlerinin konularını oluşturur.

•       Nobel almış bir sanatçıdır.

Eserleri: İhtiyar Adam ve Deniz, Silahlara Veda, Klimanjaro’nun Karları, Çanlar Kimin İçin Çalıyor

  

Virginia Woolf (1882-1941)

•       Ünlü İngiliz yazar, klasik roman anlayışının dışına çıkmıştır.

•       Feminist duyarlılığa sahip bir eleştirmendir.

Eserleri: Jacob’un Odası, Orlando, Yıllar, Dalgalar, Perde Arkası, Mrs. Dalloway ...

  

Gabriel Garcia Marquez (1927-2014) 

•       Kolombiyalı hikâyeci, romancı ve oyun yazarıdır.

•       20. yüzyılın edebiyattaki en önemli isimlerindendir.

•       Latin Amerika’da “Gabo” olarak bilinir. 1982’de Nobel almıştır. 

•   Latin Amerika’da büyülü gerçekçilik olarak bilinen akımın tanınmış ismidir.

Eserleri: Kırmızı Pazartesi, Kolera Günlerinde Aşk, Yaprak Fırtınası, Başkan Babamızın Sonbaharı, Labirentteki General, Yüzyıllık Yalnızlık ...