Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

A. Cümle büyük harfle başlar

 

Burası Türkiye'nin en güzel şehirlerinden biri.

 

Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alman cümleler büyük haille başlar ve sonlarına uygun noktalama işareti (nokta, soru, ünlem) konur:

 

Selim "bu yara üç haftada ancak iyileşir. " dedi.

 

Ancak iki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük haille başlamaz:

Bir zamanlar - bundan on, on iki yıl önce-bu beldede deniz daha temizdi.

 

İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar:

 

Menfaat sandalyeye benzer: Başında taşırsan seni küçültür, ayağının altına alırsan yükseltir. (Cenap Sahabettin)

 

Ancak iki noktadan sonra cümle niteliğinde olmayan örnekler sıralandığında bu örnekler büyük haille başlamaz:

 

Bu eskiliği siz de çok evde görmüş s ünüzdür: duvarlarda çiviler, çivi yerleri, lekeler...

(Memduh Şevket Esendal)

 

UYARI: Rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime büyük haille başlamaz:

 

2005 yılında Türk Dil Kurumunun 73. yılını kutladık

 

UYARI: Örnek niteliğindeki kelimelerle başlayan cümlede de ilk harf büyük yazılır:

 

"Banka, bütçe, devlet, fındık, kanepe, menekşe, şemsiye" gibi yüzlerce kelime, kökenleri yabancı olmakla birlikte artık dilimizin malı olmuştur. "Et-, ol-" filleri, dilimizde en sık kullanılan yardımcı fillerdir.

 

B. Dizeler genellikle büyük harfle başlar:

 

Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi;

Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.

(Muhibbi)

 

C. Özel adlar büyük harfle başlar:

 

1. Kişi adlarıyla soyadları büyük haille başlar:

 

Orhan Veli Kanık, Sait Faik Abasıyanık, Yunus Emre, Evliya Çelebi, Gevheri, Karacaoğlan, Aşık Ömer, Wolfgang von Goethe, Wilhelm Radloff, Vilhelm Thomsen, Victor Hugo…

 

Takma adlar' da büyük haille başlar:

 

Muhibbi (Kanuni Sultan Süleyman), Deli Ozan (Faruk Nafiz Çamlıbel), Server Bedi (Peyami Safa), İrfan Kudret (Cahit Sıtkı Tarancı), Mehmet Ali Sel (Orhan Veli Kanık).

 

2. Kişi adlarından önce ve soma gelen saygı sözleri, unvanlar', lakaplar', meslek ve rütbe adları büyük haille başlar:

Kaymakam Erol Bey, Hamdi Bey, Mustafa Efendi, Zeynep Hanım, Bay Ali Çiçekçi, Prof. Dr. Mehmet Kaplan, Doktor Behçet Uz, Mareşal Fevzi Çakmak, Yüzbaşı Cengiz Topel; Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman, Genç Osman, Deli ibrahim, Avcı Mehmet, Nişancı Mehmet Paşa, Deli Petro…

 

Akrabalık bildiren kelimeler büyük haille başlamaz:

 

Tülay abla, Ayşe teyze, Fatma nine, Kemal dayı, Saim amca, Ali enişte…

 

Akrabalık bildiren kelimeler başa geldiğinde lakap yerine kullanıldığı için büyük haille başlar:

 

Nene Hatun, Baba Gündüz, Dayı Kemal, Hala Sultan…

 

Bazı tarihî ve menkıbevi şahsiyetlerde ise akrabalık bildiren kelime sonda olduğu hâlde unvan değeri kazandığı ve özel ada dâhil olduğu için büyük haille yazılır':

 

Gül Baba, Susuz Dede, Adile Hala, Gülsüm Bacı, Sultan Ana…

 

Resmî yazılarda saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve makam, mevki, unvan bildiren kelimeler de büyük haille başlar':

 

Sayın Rektör,

Sayın Vali,

 

Hitap kelimeleri de büyük haille başlar:

 

Sevgili Kardeşim,

Aziz Dostum,

3. Hayvanlara verilen özel adlar büyük haille başlar:

Sarıkız, Fino, Karabaş, Pamuk, Minnoş, Tekir.

 

4. Millet, boy, oymak adları büyük haille başlar:

 

Türk, Alman, ingiliz, Rus, Arap, Japon; Oğuz, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar; Karakeçili, Hacımusalı…

 

5. Dil ve lehçe adları büyük haille başlar:

 

Türkçe,  Almanca,  ingilizce,  Rusça,  Arapça;  Oğuzca,  Kazakça,  Kırgızca,   Özbekçe,

Tatarca…

 

6. Devlet adları büyük haille başlar:

 

Türkiye Cumhuriyeti,   Amerika Birleşik Devletleri,   Suudi Arabistan,   Azerbaycan Cumhuriyeti…

 

7. Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük haille başlar:

 

Müslümanlık, Müslüman; Hristiyanlık, Hristiyan; Musevilik, Musevi; Budizm, Budist; Hanefîlik, Hanefî; Malikilik, Maliki; Protestanlık, Protestan; Katoliklik, Katolik.

 

8. Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar' büyük haille başlar:

Tanrı, Allah, Cebrail, Zeus, Oziris, Kibele.

 

Ancak tanrı kelimesi özel ad olarak kullanılmadığında küçük harfle başlar:

 

Eski Yunan tanrıları.

 

Bazı dinî terimlerin küçük haille başlaması gelenekleşmiştir:

 

cennet, cehennem, uçmak, tamu, peygamber, sırat köprüsü…

 

9. Gezegen ve yıldız adları büyük haille başlar:

 

Merkür, Neptün, Plüton, Halley, Dünya, Güneş, Ay vb.

 

UYARI: Dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen anlamı dışında kullanıldığında küçük harfle başlar.

 

10. Yer adları (kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt, cadde, sokak, semt vb.) büyük harfle başlar:

 

Asya, Avrupa, Afrika, Amerika; iç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Yakın Doğu; Ankara, istanbul, Taşkent, Bağdat, Moskova; Turgutlu, Ürgüp, Ahlat; Cayırbağı, Akça köy; Bahçelievler, Cebeci; Atatürk Bulvarı, Ziya Gökalp Caddesi…

 

UYARI: Doğu ve batı sözleri yön bildirdiğinde küçük olarak yazılır:

 

Bursa'nın doğusu.

 

Bu sözler düşünce, hayat tarzı, politika vb. anlamlar bildirdiğinde ise büyük olarak yazılır:

 

Batı medeniyeti, Doğu mistisizmi vb.

 

Yer adlarında ilk isimden soma gelen deniz, nehir', göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük haille başlar:

 

Ağrı Dağı, Aral Gölü, Çanakkale Boğazı, Dicle Irmağı, Ege Denizi, Erciyes Dağı, Fırat Nehri, Tuna Nehri, Van Gölü, Zigana Geçidi, Süveyş Kanalı.

 

UYARI: Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran şehir', il, ilçe, bucak, belde, köy vb. sözler küçük haille başlar:

 

Konya ili, Etimesgut ilçesi, Taflan köyü vb.

 

Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen mahalle, meydan, bulvar', cadde, sokak kelimeleri büyük haille başlar':

 

Gazi Osmanpaşa Mahallesi, Yıldız Mahallesi, Yunus Emre Mahallesi, Karaköy Meydanı, Zafer Meydanı, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Ziya Gökalp Bulvarı.

 

UYARI: Yer bildiren özel isimlerde de kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman, kelime başında büyük harf kullanılır:

Hisar'dan, Boğaz'dan, Bulvar'dan.

 

11. Saray, köşk, han, kale, kopili, anıt vb. yapı adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar:

 

Topkapı Sarayı, Do ima bahçe Sarayı, Ishakpaşa Sarayı, Çankaya Köşkü, Horozlu Han, Ankara Kalesi, Alanya Kalesi, Galata Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Mostar Köprüsü, Beyazıt Kulesi, Zafer Abidesi, Bilge Kağan Anıtı.

 

12. Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük haille başlar:

 

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Devlet Malzeme Ofisi, Millî Kütüphane, Çocuk Esirgeme Kurumu, Atatürk Orman Çiftliği, Çankaya lisesi; Anadolu Kulübü, Mavi Köşe Bakkaliyesi

 

13. Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar:

 

Medeni Kanun, Borçlar Hukuku (kanun), Atatürk Uluslararası Barış Ödülü Tüzüğü, Telif Hakkı Yayın ve Satış Yönetmeliği

 

UYARI: Kurum, kuruluş, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik vb.ni bildiren kelimeler, belli bir kurum vb. kastedildiğinde büyük haille başlar:

 

Bu yıl Meclis, yeni döneme erken başlayacaktır

Son aylarda Kurum, yazım konusunda yoğun bir çalışma içine girmiştir

 

14. Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin (tablo, heykel, müzik) her kelimesi büyük harfle başlar:

Nutuk, Safahat, Kendi Gök Kubbemiz, Anadolu Notları, Sinekli Bakkal; Türk Dili, Türk Kültürü, Varlık; Resmî Gazete, Hürriyet, Milliyet, Türkiye, Yeni Yüzyıl, Yeni Asır; Saraydan Kız Kaçırma, Onuncu Yıl Marşı…

 

UYARI: Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözler büyük haille başlamaz:

Milliyet gazetesi, Türk Dili dergisi, Halı Dokuyan Kızlar tablo su

 

UYARI: Büyük haillerin kullanıldığı yerlerde bulunan “ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de” sözleriyle” mı, mi, mu, mü” soru eki küçük haille yazılır:

 

Mai ve Siyah, Suç ve Ceza, Leyla ile Mecnun, Turfanda mı, Turfa mı? Diyorlar ki, Dünyaya ikinci Geliş yahut Sır içinde Esrar, Ya Devlet Başa ya Kuzgun Leşe, Ben de Yazdım…

 

15. Millî ve dinî bayramlarla bayram niteliği kazanmış günlerin adları büyük harfle başlar:

 

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, Nevruz Bayramı, Anneler Günü, Öğretmenler Günü, 2" Mart Dünya Tiyatrolar Günü, 14 Mart Tıp Bayramı, Hıdırellez…

 

Kurultay, bilgi şöleni, açık oturum vb. toplantıların adlarında her kelime büyük haille başlar:

 

V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Manas Bilgi Şöleni

 

16. Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar:

Kurtuluş Savaşı, Millî Mücadele, Cilalı Taş Devri, ilk Çağ, Yükselme Devri, Millî Edebiyat Dönemi, Servetifünun Dönemi, Tanzimat Dönemi…

 

UYARI: Tarihî dönem bildirmeyip tür- veya tarz bildiren terimler küçük harfle başlar:

 

divan şiiri, divan edebiyatı, halk şiiri, halk edebiyatı, eski Türk edebiyatı, Türk dili, Türk sanat müziği, Türk halk müziği, tekke edebiyatı

 

17. Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar:

 

Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Türkolog, Türkoloji, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Asyalılık, Darvinci, Konyalı, Bursalı…

 

UYARI: Özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük haille başlamaz:

 

acem (Türk müziğinde bir perde), hicaz (Türk müziğinde bir makam), nihavent (Türk müziğinde bir makam), acemi (tecrübesiz), amper (elektrik akımında şiddet birimi), jul (fizikte iş birimi), allahlık (saf, zararsız kimse), donkişotluk (gereği yokken kahramanlık göstermeye kalkışmak)

 

UYARI: Para birimleri büyük haille başlamaz:

 

avro, dinar, dolar, lira, yeni kuruş, liret

 

UYARI: Özel adlar' yerine kullanılan "o" zamiri cümle içinde büyük haille yazılmaz.

 

UYARI: Müzikte kullanılan makam ve tür adları büyük haille başlamaz:

 

acemaşiran, acembuselik, bayati, hicazkâr, türkü, varsağı, bayatı

 

18. Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde özel adlar büyük harfle başlar:

 

Antep fıstığı, Brüksel lahanası, Frenk gömleği, Hindistan cevizi, İngiliz anahtarı, Japon gülü, Maraş dondurması, Van kedisi…

 

Ç. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar:

 

29 Mayıs 1453 Salı günü, 29 Ekim 1923, 28 Aralık 1982'de göreve başladı

Lale festivali 25 Haziranda başlayacak

 

Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar:

 

Okullar genellikle eylülün ikinci haftasında öğretime başlar.

Yürütme Kurulu toplantılarını perşembe günleri yaparız.

 

D. Levhalar ve açıklama yazıları büyük harfle başlar:

 

Giriş, Çıkış, Müdür, Vezne, Başkan, Doktor, Otobüs Durağı, Dolmuş Durağı, Şehirler Arası Telefon, III. Kat, IV. Sınıf. I. Blok…

 

E. Bilim dallarında kullanılan terimlerin büyük harfle yazılışı, ilgili dallardaki kullanıma bağlıdır:

Canis canis, Carduelis carduelis, Ardea alba, Populus alba, Prunus domestica, Pinus silvestris…

 

SAYILARIN YAZIMI

 

1. Sayılar metin içerisinde yazıyla yazılır:

 

Salonda yüz elli kişi vardı

 

Buna karşılık saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır:

 

Seninle 17.30 'da buluşalım

 

Saat ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir:

 

saat dokuzu beş geçe,  saat yediye çeyrek kala,  saat sekizi on dakika üç saniye geçe, mesela saat onda…

 

2. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır:

iki yüz, üç yüz altmış beş…

 

Ancak para ile ilgili işlem ve senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır:

 

650,35 (altıyüzelliTL, otuzbeşKr)

 

3. Notayı niteleyen sayılar ayrı yazılır:

 

on altılık

 

4. Oyun adlarını niteleyen sayılar bitişik yazılır:

 

altmışaltı

 

5. Romen rakamları ancak yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında, kitap ve dergi ciltlerinde ve kitapların asıl bölümlerinden önceki sayfalarının numaralandırılmasında kullanılır:

 

XX. yüzyıl, III. Selim, XIV. Louis, II.Wilhelm, V. Karl, VIII. Edward, 1.XI.1928, I. Cilt, XII. Cilt…

 

6. Beş ve beşten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur:

 

326.197, 49.750.812, 678.984.143, 500.789.124…

 

7. Sayılarda kesirler virgül ile ayrılır:

 

15,2 (15 tam, onda 2), 5,26(5 tam, yüzde 26).

 

8. Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Rakamla gösterilmesi durumunda ya rakamdan sonra bir nokta konur ya da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılrı:

 

15., 56., XX.; 5'inci, 6'ncı.

 

UYARI: Sıra sayıları ekle gösterildiğinde rakamdan soma sadece kesme işareti ve ek yazılır; ayrıca nokta konmaz:
 
8. 'inci değil 8'inci, 2. 'nci değil 2'nci.

 

9. Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla yazılır:

 

2'şer değil ikişer, 9'ar değil dokuzar, 100 'er değil yüzer.