TEMEL ANLAM VE ÖZELLİKLERİ
Bir sözcüğün anlattığı ilk ve asıl kavrama temel anlam denir. Temel anlam o dili konuşan herkesçe bilinen ve en yaygın olan anlamdır. Örneğin, ayak sözcüğünün temel anlamı canlıların yürümesini sağlayan organdır. "çocuğun ayağı ezilmiş cümlesinde" ayak sözcüğü temel anlamıyla kullanılmıştır.

Örnek :

Þ Boğazımda bir yanma var. (Temel Anlam)
Þ Ayağında eski bir spor ayakkabı var.
Þ Biraz sonra toprak bir yola girdik.
Þ Kanadı kırık bir martı gördüm.
Þ Yataktan kalkarken başımı duvara çarptım.
Þ Dün gece erken yattım.
Þ Sıcak çorbayı içince rahatladım.
Þ Dolaptan temiz elbiselerini çıkardı.
Þ Ahmet'in burnu iyi koku alır.
Þ Ağzında yaralar oluşmuştu.
Þ Elini hırsla masaya vurdu.
Þ İri hantal gövdesini zorlukla sürüklüyor gibiydi.
Þ Gölün kıyılarını yapraksız, bodur ağaçlar kuşatmıştı.

Bir sözcüğe temel anlamının dışında yeni yeni anlamlar yükledikçe anlamının da derece derece soyutlaştığı görülür.

Örnek :
Þ Törende, Kurdeleyi köyün muhtarı kesti.        (Somut temel anlam)
Þ Patates doğrarken parmağını kesti.                (Somut yan anlam)
Þ Oyun kağıdını ortadan kesti.                        (Somut yan anlam)
Þ Onunla olan bütün ilişkisini kesti.                (Soyut mecaz anlam)

Bir sözcük tek başına kullanıldığında temel anlamını korur. Ancak cümle içinde temel anlamından uzaklaşabilir.

Örnek :
"Kaçmak" sözcüğünün temel anlamı "bir yerden gizlice ve çabucak uzaklaşmak"tır.
Þ "Ben çalışmaktan hiçbir zaman kaçmam." cümlesinde temel anlamından uzaklaşmıştır.

Sözcüklerin Temel Anlamlarıyla İlgili Dikkat Edilecek Noktalar :

Temel anlamı somut olan sözcükler, öncelikle somut ve mecaz anlamlar kazanır.

Örnek :
"ateş"  sözcüğü, temel anlamıyla düşünüldüğünde "bir nesnenin etrafa ısı ve ışık yayarak yanması" biçiminde açıklanabilir, temel anlamı somuttur.

Þ Gençler, kumsalda büyük bir ateş yakmışlardı.                (Temel anlam)
Þ Hastanın ateşi sabaha kadar düşmüştü.                (Somut yan anlam)
Þ Şu yağan kar bile yüreğimdeki ateşi söndüremez.        (Soyut mecaz anlam)