FİKİR YAZILARININ TEMEL ÖZELLİKLERİ
Fikir yazıları, tezler, doktora çalışmaları, herşeyden önce açık ve anlaşılır olmak zorundadır. İleri sürdüğünüz fikirler, delilleriniz, istediği kadar iyi olsun, eğer bu düşünceler açık ve seçik bir tarzda ifade edilmemişse kabul görmeyecektir. Bilmek başka şey, bilineni ifade etmek ise başka şeydir. Bunun için bu tip yazıları yazarken bazı genel kurallara uymak gerekir. Yazdığınız bir ispatlama metninin yahut bir ispatlama paragrafının anlaşılır olması için şu kuralları göz önünde bulundurmanın yararlı olacağını düşünüyoruz:


A) Basitlik:


Bir düşünce yazısında en önemli kural budur: İki kısa ve basit cümle, bir uzun cümleden daha kolay anlaşılır. Bir cümlenin uzun olması daima başınızı derde sokar, çünkü sıra ve bağlı cümleler daima beklenmedik güçlükler çıkarır ve yanlışlıklara yol açar. Üstelik okuyucuyu yorar. Bundan dolayı bağlaçları, yan cümleleri, sıfat fiil ve zarf fiilleri fazlaca kullanmayınız.


Bir yazıda bozuk cümlelerin bulunmasının temel sebeplerinden birisi, cümleyi yazarken akla gelen bir şeyi hemen bu cümleye ilâve etmeye çalışmaktır. Yazmaya başlamadan o cümlede ne diyeceğinizi kesin olarak bilmelisiniz. Sonra da onu nasıl bir cümle ile ifade edeceğinize karar vermeli ve yazarken de asla bu kararınızı değiştirmemelisiniz. Unutmayınız, bir nehir geçilirken at değiştirilmez, bir cümle yazılırken ona ilâveler yapılmaz. Eğer yapacağınız değişiklik çok önemliyse, cümleyi yeniden düzenlemek gerekir. Bu kuralı uygularsanız, birçok yanlış cümleden ve anlaşılmaz ifadeden kurtulursunuz.


Bir paragrafta sadece bir fikri ele alınız, bir meselenin sadece bir yönünü aydınlatınız. Aklınıza gelen önemli bir fikri ona hemen ilâve etmeyiniz. Bu fikir gerçekten önemliyse onu ayrıca ele alınız.

 

B) Açıklık :


Söyleyeceğinizi açıkça, doğrudan doğruya söyleyiniz, dolaylı bir şekilde yahut üsü kapalı olarak anlatmaya çalışmayınız. Söylediklerinizi, yeri geldikçe derli toplu bir cümleyle özetler, temel fikrinizi açık bir cümleyle tekrarlarsanız okuyucu sizi daha iyi anlayacaktır.

 

Kelimeler, özenle seçilmiş olmalıdır: Gösterişli, iddialı, göz alıcı, moda olan kelimeler yerine söylemek istediğiniz şeyi tam ve iyi ifade eden kelimeler seçiniz. Bir dilde aynı fikri ifade eden birçok kelime vardır, ama onlardan sadece birisi sizin söylemek istediğiniz şeye uygundur. Onu bulunuz. Dili güzel kullananlar, bir fikri ifade etmek için en uygun kelimeleri bulabilenlerdir. Bir yazıda kullanılan cümleler, sözlü ifadenin aksine iyi düşünülmüş, iyi kurulmuş, bütün öğeleri özenle yerli yerine konulmuş cümleler olmalıdır. Noktalama işaretlerinin de dikkatle konulması gerekir.


C) Sağlam bir yapı :


Bir ispatlama paragrafında, dört temel element bulunur. Bunlar, Tez, Delil, Sergileme ve Özettir:


Tezin yahut genel fikrin ifade edilmesi: Paragrafta ele alacağınız fikri açık ve net bir cümle ile ifade ediniz. Bu sizin tezinizdir.


Delil: (Argument) : Birinci cümlede söylediğiniz fikrin doğru olduğunu deliller yardımıyla ispatlayınız.


Sergileme (Illustration) : Soyut fikirlerle ispatladığınız tezinizi somut örneklerle, istatistiklerle, otorite olanların sözleriyle vb.. daha güvenilir hale getiriniz.


Özet: Ne söylemek istediğinizi açık bir cümle ile özetleyiniz. Böylece okuyucunuzu daha sonra gelecek olan paragrafa da hazırlamış olursunuz.

Bu sıra içinde düzenlenmiş bir anlatım tarzı oldukça yararlı olmakla birlikte her paragrafta aynı sıraya uyarak tekrarlanırsa okuyucuyu sıkar. Bundan dolayı gerektiğinde bu dört adımın yerlerini değiştirebilirsiniz, tekrarları önlemek için bazı adımları atlayabilirsiniz. Bu adımlar, sadece genel bir paragrafı tanımlar. 

D) Fikirler :

 

İyi bir ispatlama yazısı, iyi ve doğru fikirlerle, doğru ve anlaşılır delillerle, iyi seçilmiş örneklerle yazılır. Bundan dolayı, yazmadan önce iyi araştırınız, iyi düşününüz. Bir konuyu değişik bilim dallarının, alanların bakış açılarıyla zenginleştirerek inceleyiniz. Bir meseleyi sadece bir açıdan düşünmeyiniz, bakış açınız mümkün olduğu kadar geniş olmalıdır. Akıl yürütmeler, kıyaslar, mantıklı olmalıdır. Basmakalıp fikirlerden ve herkesin bildiği şeyleri tekrarlamaktan kaçınmak gerekir. Yazınızı okuyan orada size ait ve ilgi çekici yaklaşımlar bulabilmelidir.

 

Fikirlerinizi üst üste yığarak, anlaşılmaz, muğlâk ve kapalı bir tarzda ifade etmeyiniz. Önce onları siz kavramalısınız. Açıkça anlamadığınız şeylerden asla söz etmeyiniz. Sizin kavramadığınız fikirleri okuyucu asla kavrayamayacaktır. Bunun için düşüncelerinizi önce küçük parçalara ayırınız. Bu, onları anlamada ve anlatmada size kolaylıklar sağlayacaktır. Gerekiyorsa küçük parçalara ayırdığınız bu fikirleri sınıflandırınız. Sonra her birini tek tek ifade ediniz. Her fikri ayrı bir paragrafta ele alınız.

 

E) Üslup :

 

İspatlama yazılarında açık ve net bir anlatım yolu seçiniz. Kullanacağınız dil, arkadaşlarınızla yahut aile bireylerinizle konuşurken kullandığınız günlük dilden farklı olmalıdır. Kültür yahut yazı dilini kullanmalısınız. Kullandığınız terimlerin doğru olmasına dikkat ediniz. Yazınızın tonu, ciddî olmalıdır, alaylı, ironik bir dil fikir yazılarına nadiren uygun düşer.