MÜLAKAT TÜRÜNÜN GENEL ÖZELLİKLERİ, TARİHİ GELİŞİMİ VE TEMSİLCİLERİ

MÜLAKAT:
Sanat, siyaset, spor, edebiyat, ekonomi vb. alanlarda uzman kişilerle yapılan aydınlatıcı görüşmelerdir. Mülakat son zamanlarda “görüşme” olarak da adlandırılmaktadır.
Mülakatın özellikleri:
1. Mülakatlar aydınlatıcı yazılardır.
2. Herhangi bir alanda yapılan mülakat belge niteliği taşır.
3. Mülakat yazılarında nesnel bir tutum izlenir.
4. Mülakat yazılarında del göndergesel ve alıcıyı harekete geçirme işlevlerinde kullanılır.
5. Mülakatların amacı farklı alanlarda uzman kişilerin bilgi ve görüşlerini paylaşmaktır.
6. Mülakat genellikle bir kişi ile yapılarken aynı anda birkaç kişi ile de yapılabilir. Yine mülakat yapan kişi sayısı da değişebilmektedir.
7. Mülakatlar diyaloglar, karşılıklı konuşmalar, üzerinden yazılır. Bu sebeple mülakat türü söyleşmeye bağlı anlatım türünden yararlanır.
8. Mülakatlarda cümleler, ifadeler açık, anlaşılır ve nettir.
Mülakat soruları nasıl olmalıdır?
 Mülakat soruları görüşmeye karar verilip yapılacak görüşme kesinleştiği andan itibaren bir araştırma inceleme sonucu hazırlanır.
 Soruları hazırlamadan önce görüşme yapılacak kişi ve konu hakkında detaylı araştırma yapılmalıdır.
 Mülakat soruları kısa ve özlü olmalıdır. Örneğin görüşme yapılan kişinin yapıtı hakkında bir soru “Yapıtı yazmaya ne zaman karar verdiniz” şeklinde olabilir.
 Mülakat soruları doğrudan anlatıma sahip olmalıdır. Dolaylı yollardan soru sorulmamalıdır.
 Sorular belli bir düzen içinde ilgili konunun aydınlatılmasında sondan başlayarak hazırlanmalıdır. Örneğin yeni bir roman yayınlayan yazar ile yapılacak görüşmede sorulara romanın gördüğü ilgi hakkındaki sorudan romanı yazmaya karar verme aşamasına doğru sorular sorulmalıdır.
 Sorular net cevaplar almaya yönelik olmalıdır.
 Sorular herkesin bildiği konularda hazırlanmamalıdır.
 Sorular yazarı etkilemelidir. Olumsuz sorular aralara serpiştirilmelidir. Hiçbir insan olumsuz sorulara cevap vermek istemez.
 Sorular belli bir konuşma metni ile sunulmalıdır.
Mülakatta nelere önem verilmelidir?
a. Görüşmenin konusu, merak çeken ve çözüm bekleyen önemli bir sorun olmalıdır.
b. Görüşülecek kimseden, buluşmanın yeri ve zamanı hakkında önceden izin alınmalıdır. (Bu izin, telefonla, kısa bir mektupla alınabilir).
c. Görüşülecek kimsenin zamanını boş yere harcamamak maksadıyla, söze, görgü ve nezaket kurallarına uygun bir tavır ve konuşma biçimiyle (örneğin "Kıymetli zamanlarınızı aldığım için özür dilerim, efendim." gibi) başlamalı; kısa yoldan fırsat yakalayarak hemen konuya girmelidir.
d. Görüşmenin konusu ve amacı, görüşülen kimseye, başlangıçta açıklanmalıdır.
e. Görüşmeyi düzenleyen yazar, konu dışına taşıtmasını önlemek ve umduğu sonuca erebilmek için, konuyla ilgili sorularını, tasarladığı tasara göre önceden hazırlayıp bir kağıda yazmalıdır.
f. Görüşülen kişinin sözleri, anlam ve maksadı' değiştirilmeden yazıya geçirilmelidir. (Bunun için, modern saptama araçları kullanılabilir: video kamera ve ses kayıt cihazı gibi).
g. Görüşme, görüşülen kimseye teşekkür edilerek sonuçlandırılmalıdır.

Herhangi bir sosyal konu ya da problem üzerinde, uzman kişi veya kişilerle yapılmış konuşmaları yansıtan yazı türüne denir. Toplumun tamamını ya da bir kısmını ilgilendiren her alanda mülakat (görüme) yapılabilir. Bu tür yazılar, genellikle gazete ve dergilerde yayımlanmak için hazırlanır. Mülakatlarda dikkat edilmesi geeken başlıca özellikler şunlardır:
 
a) Görüşmenin konusu ilgi çekici ve toplumsal açıdan önemli olmalıdır.

b) Hangi alanda ya da konuda görüşme yapılacaksa, o alanın ya da konunun uzmanları seçilmelidir. Görüşme için, mümkün olduğunca birinci kaynak kişi ya da kişiler tercih edilmelidir.

c) Görüşmeye katılacak kişi ya da kişilerle ön görüşme yapılmalıdır. Bu ön görüşmede (telefon ya da mektupla da olabilir.), görüşmenin amacı ve özellikleri belirtilmelidir. Özellikle, görüşmeye katılacak kişiye ne zaman, nerede görüşme yapılacağı hakkında bilgi verilmelidir.

ç) Görüşmeyi düzenleyen kişi, görüşme başında nazik bir ifadeyle konuya giriş yapmalıdır. Örnek: "Sizi / sizleri, buraya kadar yorduğum, kıymetli zamanlarınızı aldığım için özür diliyorum. Şimdiden vereceğiniz bilgiler için size / sizlere çok teşekkür ederim." gibi.

d) Görüşmeyi düzenleyen kişi, görüşmenin sonunda da yine nazik ve kibar bir ifade kullanmalıdır. Örnek: "Verdiğiniz önemli bilgiler için size / sizlere çok teşekkür ederim." gibi.

e) Görüşmeyi düzenleyen kişi, soracağı soruları önceden plânlamalıdır. Konunun ya da olayın bütün boyutlarını yansıtacak şekilde sorularını özenle seçmelidir.

f) Görüşmeye katılan kişi ya da kişilerin duygu ve düşünceleri olduğu gibi yazıya geçirilmelidir. Bu nedenle, görüşme teyp ya da video kasetine alınmalı; daha sonra kasetteki ifadeler yazıya çevrilmelidir.

MÜLAKAT YÖNTEMLERİ VE TÜRLERİ

Herhangi bir iş görüşmesi farklı şekillerde uygulanabilir. Görüşmeciler, farklı görüşme yöntemlerini uygulayarak söz konusu pozisyon için en uygun adayı belirlemeye çalışırlar. Görüşmenin çeşidine göre, görüşmenin yapısı, sorulacak sorular ve ölçülmek istenen nitelikler ve yetkinlikler farklılık gösterebilir. Altı farklı görüşme çeşidinden bahsedebiliriz:

1.Birebir Görüşmeler
2.Panel Görüşmeler
3.Çalışma Arkadaşları Grubu
4.Sıralı Görüşmeler
5.Değerlendirme Merkezi
6.Telefon Görüşmeler

BİREBİR GÖRÜŞMELER

Yapılandırılmamış mülakat da denir.

En çok kullanılan, esnek ama sonuçları çok tartışılan bir yöntemdir. Aday ile tüm görüşmeler bire bir olarak, yalnız yapılır. Bu yöntemde subjektif değerlendirmelerin görüşmeyi etkilemesi kaçınılmazdır; uygulanması halinde görüşme sürecinin çok iyi planlanması ve etkin bir ön hazırlık yapılması şarttır. Birebir görüşmeler genellikle işveren firmanın bir temsilcisi tarafından yürütülür. Bu görüşmelerin yapısı önceden belirlenebileceği gibi, sohbet havasında da geçebilir. Amaç, söz konusu pozisyon için uygunluk derecesinin belirlenmesidir. Bazı firmalar, birebir görüşmeleri çok rahat ve sohbet havasında yürütmeyi tercih eder. Bunun aday üzerinde rahatlatıcı etki yaptığına ve bilgi alış verişini kolaylaştırdığı savunulur. Buna karşılık bazı firmalar "stres görüşmesi" denilen ve adayın doğal tepkilerini ortaya çıkardığı savunulan yöntemleri kullanmayı tercih eder. Birebir görüşmelerin en büyük dezavantajı değerlendirmenin tek bir kişi tarafından yapılması ve daha subjektif kararların verilmesine neden olmasıdır.

Bu tür görüşmelerde katılımcıya görüşmeyi yönlendirme imkanı verilmiştir. Açık uçlu soruar sorulur. “Son işinizde hakkında neler söyleyebilirsiniz?” vb.

Amaç, tartışmalarda alınmayacak bilgi, duygu ve davranışalr hakkında bilgi almaktır. Bu görüşmeyi katılımcılar kontrol ettiğinden, yapılandırılmış sorular sorular sorulmadığından katılımcıları birbirleri ile karşılaştırmak zordur. Bu yöntem daha çok üst düzey yönetici seçiminde kullanılır.

PANEL GÖRÜŞMELER

Bu yöntem, ikiden fazla görüşmecinin veya yöneticinin, birlikte, tek bir aday ile yaptıkları görüşmelerdir. Genellikle çok sayıda elemanın farklı bölümlerde işe alınması planlandığında "toplu alımlar" tercih edilir ve özellikle bankacılık sektöründe sıklıkla kullanılır. Adayı zorlayıcı bir yöntemdir. Şirket açısından bakıldığında ise iyi bir panel yöneticisi ve koordinasyon olduğu takdirde sağlıklı sonuçlar ortaya çıkabilmektedir.

ÇALIŞMA ARKADAŞLARI GRUBU

Bu yöntem, son yıllarda gittikçe daha fazla önem kazanan ekip / takım anlayışının eleman seçme sistemine yansımasıdır. Bu yöntemde seçimin ağırlığı, seçilecek kişinin birlikte çalışacağı ekip üyelerindedir. Bir anlamda panel yöntemine dönüştüğü söylenebilir. Ancak buradaki görüşmenin asıl amacı gruba uyumun ölçülmesidir. Ekip çalışması ve proje bazlı işlerde kullanımın olumlu sonuçlar verdiği gözlenmiştir. Bu tür küçük gruplardan oluşan iş görüşmelerinin amacı daha çok derinlemesine bir görüşme yapmak veya teknik bilgiyi ölçmektir. Bu yöntem ayrıca son işe alım kararını vermeyecekleri halde, başka çalışanların da işe alım sürecinde rol almalarını sağlar. En büyük avantajı, uzun vadede birlikte çalışması söz konusu olan kişilerin önceden birbirlerini tanımalarını sağlamasıdır. Ayrıca çalışanların işe alım sürecine dahil edilmesi onları motive etmekte, karar mekanizmasında önemli rol aldıklarını düşünmelerine olanak vermektedir.

SIRALI GÖRÜŞMELER

Sıralı görüşmelerde birebir ancak birbiri ardına yapılan birkaç görüşme söz konusudur. Burada mülakat yapan her kişi, söz konusu pozisyonun tek bir yönünü inceler - tecrübe, teknik bilgi, yönetim becerisi gibi. Sıralı görüşmeler de birebir görüşmelerin bütün dezavantajlarına sahiptir.

DEĞERLENDİRME MERKEZİ

Bu yöntemde panel görüşmelerin tersine, adayların sayısı üçten fazladır. Adaylara, çalışmak istedikleri alan ile ilgili ve/veya genel yöneticilik yeteneklerini ortaya koyabilecekleri örnek olay / olaylar verilir. Belirlenen süre içerisinde eğitilmiş değerlendiriciler olayı izlemekle yetinirler. Süre sonunda örnek olay tartışılır. Adayların bu süre içerisindeki tüm tutum ve davranışları değerlendirmede dikkate alınır. Adaylar, bunun yanı sıra bazı testlerden de geçirilebilir.

TELEFON GÖRÜŞMELERİ

Sonuçları sağlıklı ancak uygulanması zor bir yöntemdir.

Özellikle ülkemizde az kullanılan görüşme tekniklerinden biridir. Kullanılıp kullanılmayacağı kararı yine pozisyona ve görüşmeleri yürütecek olan kişilerin tercihine kalmıştır. Telefon görüşmeleri iki şekilde kullanılabilir:

Bunlardan ilki gazete ilanında verilen telefonlara adayların başvurması ve telefon eden adaylarla görevliler tarafından telefonda bir ön görüşme yapılmasıdır

İkinci bir alternatif ise başvuran adayların özgeçmişleri üzerinden bir ön eleme yapılmasının ardından yüzyüze görüşmelere geçilmeden önce bir ikinci eleme unsuru olarak; veya özgeçmişte açık olmayan bazı konuları aydınlatmak amacı ile telefon görüşmelerinin yürütülmesidir.

Telefon görüşmelerinin en büyük avantajı diğer yöntemlere göre daha hızlı olmasıdır. En acil olarak ihtiyacınız olan bilgileri telefonda öğrenebilirsiniz. Ses tonu, dil hakimiyeti, telaffuz gibi konularda önemli bilgiler verir, ve bu nedenle özellikle telefonda müşteri hizmeti veren birimler için yapılan eleman alımlarında tercih edilen bir yöntemdir.