Tanzimat Dönemi Türk Romanı

Tanzimat Dönemi Türk Romanı 

      Birçok türde olduğu gibi roman da Türk edebiyatına Batı edebiyatından Tanzimat’ta gelmiştir. 

      Doğal olarak öncelikle roman çevirileri yapılmış ardından ilk roman ürünleri verilmiştir.

 

      İlk roman çevirisi, Yusuf Kamil Paşa tarafından yapılan Fenelon’un Telemak (1859) adlı eseridir.

 

      İlk yerli roman Şemsettin Sami’nin Taaşşuk–ı Talat ve Fitnat (1872) adlı eseridir.

 

      Tanzimat Dönemi’nde halka seslenen yazarların sade bir dil kullandığı görülürken aydın kişilere seslenen yazarların dilinin ağır olduğu görülür. 

      Halka seslenen sanatçılar: Şemsettin Sami, Ahmet Mithat, Nabizade Nazım. 

      Aydınlara seslenen sanatçılar: Samipaşazade Sezai, Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem.

 

      İlk eserlerde; tutsaklık, zorla yapılan evlilikler ve bunların hüzünlü sonuçları, Batı ile Osmanlının karşılaştırılması, aşk gibi temalar işlenir. 

      Duygusal ve acıklı atmosfer ön plandadır. 

      Yazarlar, kişiliklerini saklamazlar. Hatta okura doğrudan seslenebilmişlerdir. 

      Tanzimat romanında anlatılan olayların gerçek ya da gerçeğe uygun olması gerektiği düşüncesi egemendir. 

      Rastlantılara çokça yer verilmiştir. 

      Cezmi dışındaki romanlarda zaman hep Osmanlı toplumunun Batı ile tanışmaya başladığı dönemdir. 

      Mekân olarak genellikle İstanbul tercih edilir. 

      Roman, teknik olarak zayıftır. 

      Önceleri romantizm, ikinci dönemde realizm etkileri görülür. 

      Namık Kemal’in ilk edebî roman olarak kabul edilen eseri İntibah’tır (1876). 

      İlk tarihî roman da Namık Kemal’in Cezmi’sidir. (1880) 

      İlk natüralist romanı Zehra (1896) ile Nabizade Nazım yazmış olur.

 

Şemsettin Sami (1850 – 1904) 

      İlk yerli roman Taaşşuk–ı Talat ve Fıtnat’ın yazarıdır. 

      Orhun Abideleri ve Kutadgu Bilig’i Türkiye Türkçesine çeviren ilk kişidir. 

      Kamûs–ı Türkî önemli bir sözlük çalışmasıdır. 

Şemsettin Sami’nin Bazı Eserleri

       Türkçe, Arapça, Fransızca sözlüklerin yanı sıra 6 ciltlik Kamusû’l – Alâm sözlüğünü çıkarmıştır. 

       Tiyatro: Seydi Yahya, Besa yahut Ahde Vefa, Gave 

       Çeviri: Sefiller, Robinson Crusoe 

Ahmet Mithat Efendi (1844 – 1912) 

      Romantizm akımının etkisindedir. 

      200’ü aşkın eseri ile Tanzimat’ın en üretken yazarıdır. “Yazı Makinesi” lakabını almıştır. 

      Romanlarında olay akışını keserek okuyucuya bilgi verir. 

Namık Kemal (1840 – 1888) 

      Romantizm akımının etkisindedir. 

      “Toplum için sanat” anlayışındadır. 

      Encümen–i Şuara adlı şairler topluluğunda yer almıştır. 

      1862’de Şinasi ile tanışınca sanatında değişikliğe gitmiş, eski edebiyat çevresinden kopmuştur. 

      1868 yılında Londra’da Ziya Paşa ile Hürriyet gazetesini çıkarır. 

      1872’de İbret gazetesini çıkarır. 

      1873’te Vatan Yahut Silistre’nin oynanması üzerine Magosa’ya sürülür. 

      Yenileşme dönemi Türk şiirine vatan, millet, hak, hürriyet, eşitlik gibi kavramları getiren şairdir. 

      Biçimde eski, içerikte yeni şiirler yazmıştır. 

      Çoğunlukla aruzu kullanmıştır. 

      İlk edebî roman İntibah ve ilk tarihi roman Cezmi’yi yazmıştır. 

Namık Kemal’in Bazı Eserleri 

       Şiir: Hürriyet Kasidesi, Vatan Şarkısı, Vatan Türküsü, Murabba, Vaveyla 

       Roman: İntibah, Cezmi 

       Tiyatro: Vatan Yahut Silistre, Zavallı Çocuk, Gülnihal, Akif Bey, Celaleddin Harzemşah, Karabela 

       Eleştiri: Tahrib–i Harâbât, Takip, Renan Müdafaanamesi, Mukaddime–i 

Celal, İrfan Paşa’ya Mektup 

       Tarih: Kanije, Silistre Muhasarası, Osmanlı Tarihi, Büyük İslam Tarihi, Devr–i İstila, Barika–i Zafer, Evrak–ı Perişan 

       Mektup: Magosa Mektupları 

       Anı: Magosa Hatıraları 

Recaizâde Mahmut Ekrem (1847 – 1914)

      Realizmin etkisindedir. 

      “Sanat, sanat içindir.” anlayışını benimser. 

      “Her güzel şey şiirdir.” anlayışıyla şiirde tema ve konu zenginliğine yol açar. 

      Şiirlerinde romantizmin izleri görülür. 

       Talim–i Edebiyat adlı eseri Servetifünuncuları yetiştirmiş, bu nedenle “Üstat Ekrem” olarak anılmıştır. 

      Şiirde romantik, romanda realist, tiyatroda klasiktir. 

      Realist ilk roman Araba Sevdası’nı yazmıştır. 

Recaizâde Mahmut Ekrem’in Bazı Eserleri: 

       Hikâye: Muhsin Bey, Şemsa 

       Şiir: Zemzeme I II – III, Nağme–i Seher, Yâdigâr–ı Şebâb Pejmürde, Nijad Ekrem 

       Tiyatro: Afife Anjelik, Vuslat, Atala, Çok Bilen Çok Yanılır 

       Eleştiri:Takdir–i Elhan