1905 Nobel Edebiyat Ödülü - Henryk Sienkiewicz

1905 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Henryk Sienkiewicz, Polonyalı yazardır. 1846 yılında Siedlce/Wola Okrzejska'da doğmuş, 1916 yılında İsviçre/Vevey'de ölmüştür.

Varşova Üniversitesi’ndeki dil ve edebiyat öğrenimini yarıda keserek gazeteciliği iş edindi (1871), ilk öykülerini de o yıllarda yayımlatmaya başladı.

İlk romanı Na marne’yı (“Boşuna”) 1872’de yayımladı. 1876-1878 arasını Gazete polska’nın muhabiri olarak ABD’de geçirdi, bir süre de Paris’te ve İtalya’da kaldı. Ülkesine döndüğünde yayımladığı “Latemik” (“Fener Bekçisi”) ve “Bartek Zwyciezca” (“Galip Bartek”) gibi öyküleriyle büyük başarı topladı. 1882-1887 arasında Slowa gazetesinin yayın yönetmenliğini üstlendi. 1900’de, yazarlığının otuzuncu yılı nedeniyle, kendisine Kielce yakınlarındaki Oble-gorek köşkü armağan edildi. 19Q5’te Nobel Edebiyat Ödüiü’nü aldı. I.Dünya Savaşı yıllarında ve sürgüne gönderildiği İsviçre’de Polonya’nın bağımsızlığı için çalıştı.

Ogniemimieczem (“Çelik ve Ateşle”), Potop (“Tufan”) ve Pan Wolodyjowski (“Wolodyjowski Beyefendi”) adlı romanlardan oluşan tarihsel roman üçlemesi Sienkiewicz’in başyapıtlarmdandır. 17.yy sonlarında Polonyalılar’ın Kazaklar ve İsveçliler’e karşı mücadelelerini konu alan yapıt, Polonyalılar’ın kahramanlıklarını bir destan havası içinde anlatır. Tarihsel doğruluğu tartışmalı olmakla birlikte, yapıt, güçlü anlatımıyla, canlı betimleme ve diyaloglarıyla dikkati çeker. Psikolojik derinlik eksikliğine karşın, Sienkiewicz, dil özellikleri dahil olmak üzere 17.yy ruhunu ustalıkla canlandırabilmiştir.

Sienkiewicz’in en tanınan yapıtı, Neron dönemi Roma’smı konu alan, otuz kadar dile çevrilen ve birkaç kez de filme çekilen Quo vadis (Kovadis) adlı tarihsel romanıdır. Tarihsel yapıtları dışında çağdaş toplumsal sorunlara da eğilen Sienkiewicz, Bez dog-matu (“Dogmaları Olmayan”) adlı romanında, yüksek sınıftan, değerleri çökmekte olan bir adamın psikolojik çözümlemesine girişir.

Sienkietvicz, tarihsel romanın öncüsü Sir Walter Scott’un etkilerini taşıyan tarihsel romanlarıyla büyük popülerlik kazanmıştır. Parçalanmış ve bağımsızlık özlemi içindeki Polonya’da ulusal bilinci canlandırmada önemli bir rol oynayan yapıtlarıyla. I. Dünya Savaşı’na uzanan dönemde ülkesinin edebiyat alanında olduğu kadar siyasal alanda da sözcülüğünü üstlenmiştir.

YAPITLAR (başlıca): Roman: Na marne, i 872, (“Boşuna”) ; Ogniem i mieczem, 1884, (“Çelik ve Ateşle”); Potop, 1886, (“Tufan”); Pan Wolodyjowski, 1888, (“Wolody-jowski Beyefendi”); Bez doqmatu, 1891, (“Dogmaları Olmayan”); Rodzina Polanieckich, 1894, (“Polanieckich Ailesi”); Quo vadis, 1896, (Kovadis); Krzyzacy, 1900, (Toton Şövalyeleri). Çeşitli: Listy z podrozy do Ameryki, 1876-1878, (“AmerikaYolculuğu Mektupları”);Wpustyni i w puszczy, 1911, (“Çölde ve Yabanda”).