TANZİMAT EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ 2
  1. Tanzimat edebiyatı, özellikle batılı devletlerin Osmanlı Devleti sınırları içindeki azınlıkların haklarını korumak için aldıkları tavrın sonucu olarak yürürlüğe giren Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesinden sonra ortaya çıkan ve gelişen yeni edebiyat akımının ilk evresidir.
  2. Tanzimat dönemi edebiyatçıları: İbrahim Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamid Tarhan, Muallim Naci, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat Efendi, Nabızade Nazım, Ahmet Vefik Paşa, Feraizcizade Mehmet Şakir.
  3. Tanzimat Edebiyatı sanatçıları divan edebiyatında bulunan şiir, tarih, mektup gibi edebiyat türlerini batı anlayışına göre yenilemişlerdir. Ayrıca edebiyatımızda hiç bulunmayan makale, roman, tiyatro, hikâye, anı, eleştiri gibi yeni türleri getirmişlerdir.
  4. Tanzimat Edebiyatı sanatçıları iki kuşağa ayrılır:
  5. * “Toplum için sanat” anlayışına eser veren Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi
  6. * “Sanat için sanat” görüşünü benimseyen Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai
  7. Tanzimat Edebiyatının özellikle ilk döneminde yetişen sanatçılar Fransız devrimci yazarların (Voltaire, Rousseou…) etkisi altında kalıp eserlerinde zulm, haksızlık, yolsuzluk ve cehalete karşı mücadeleye girmişlerdir. Vatan, millet, hürriyet, kanun, hak, adalet, meşrutiyet gibi kavramları halka öğretmeye çalışmışlardır.
  8. Tanzimat sanatçılarının çoğu Fransız edebiyatının sanatçılarından örnek alarak kimisi klasik (Şinasi, Ahmet Vefik Paşa) kimisi romantik (Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem) kimisi de realist (Samipaşazade Sezai, Nabızade Nazım) özellikler taşıyan eserler vermişlerdir. Ancak bu akımlar keskin çizgilerle benimsenmemiş ve uygulanamamıştır.
  9. Halk için yazma görüşünün sonucu olarak konuşma dilinin yazı dili haline getirilmesi savunulmuştur. Tanzimat Edebiyatı sanatçılarının çoğu böyle düşündüğü halde eski alışkanlıklarından tamamen kurtulup konuşma dilinde yazmış değillerdir. Sade dil daha çok tiyatro, mektup, anı bazen de makale ve romanlarda kullanılmıştır. İkinci dönem sanatçıları ise konuşma dilinden daha çok uzaklaşmışlardır.
  10. Tanzimat edebiyatıyla birlikte nesirde noktalama işaretleri kullanılmaya başlanmıştır.
  11. Batı edebiyatından yapılan ilk şiir tercümelerini Tercüme-i Manzume adı ile 1859’da Şinasi yayınlar. Bunu Yusuf Kamil Paşa’nın Fenelon’dan çevirdiği ilk tercüme olan Telemapue(telemak) 1862 takip eder.
  12. Batıdan yapılan bir edebi tercüme Münif Paşa’nın Fransızca’dan çevirdiği Muhaberat-ı Hikemmiye (felsefi diyaloglar)dır.
  13. Türk Edebiyatı’nda batılı anlamda ilk yerli tiyatro eseri Şinasi’nin 1859’da yazdığı Şair Evlenmesi adlı eseridir.
  14. İlk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval’ı Şinasi 1860 yılında Agah Efendi ile birlikte çıkarır.
  15. Divan şiirindeki parça güzelliği anlayışı yerine bütün güzelliğine önem verilir. Şiirin başından sonuna kadar bir düşünce etrafında gelişmesine ve konu birliğinin sağlanmasına çalışılır.
  16. Şiirde divan edebiyatında olduğu gibi aruz ölçüsü kullanılmıştır.
  17. Tanzimat Edebiyatında tiyatro, komedi ve dram üzerinedir. Eserler oynanmak için değil okunmak için yazılır. Tiyatro hem eğlence aracı hem de ahlak okuludur.
  18. Tanzimat şiirinde dört ana tema işlenir:
  • Sosyal Ögeler (akıl, kanun, adalet, hak, millet, medeniyet, kültür…)
  • Metafizik Ögeler (varlık, yokluk, ölüm, ruh, Allah…)
  • Aşk
  • Tabiat

MODERN EDEBİYAT