GÖKTÜRKÇENİN BUGÜNKÜ TÜRKÇEYLE İLGİSİ

Köktürk kitabeleri Eski Türkçe denilen dönemin ilk ayağını oluşturan Kök Türkçe ile yazılmıştır. Kök Türkçenin kendine has birtakım özellikleri mevcuttur.  

 

Bugünkü Türkçede bulunan seslerden c, f, ğ, h, j, v sesleri Kök Türkçede yoktur. Buna karşılık bugünkü ölçünlü (standart) Türkçede bulunmayan; fakat pek çok ağız ve lehçede mevcut olan ŋ sesi Kök Türkçede de vardır. Kök Türkçede 8 ünlü (bazı bilginlere göre kapalı e ile birlikte 9 ünlü), 19 ünsüz vardır.  

 

Kök Türkçenin ünlüleri şunlardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü.

Kök Türkçenin ünsüzleri şunlardır: b, ç, d, g, g, k, k, I, m, n, ŋ, ń, p, r, s, ş,t, y, z.  

 

Bu döneme ait bazı ses özellikleri şunlardır:  

 

1. Bugün g- ile söylediğimiz bazı kelimeler, Kök Türkçede k- ile söylenmekteydi: keç- (geçmek), kel- (gelmek), kir- (gir­mek), köl (göl), kör- (görmek), köz (göz), küç (güç), kümüş (gümüş), kün (gün).  

 

2. Bugün d- ile söylediğimiz bazı kelimeler de Kök Türkçe döneminde t- ile söylenmekteydi: tag (dağ), taş (dış), tebi (deve), teg-(değmek), temir (demir), ti- (demek), tir- (dermek), tod- (doymak), tokuz(dokuz), tört (dört), tuy- (>duymak), tüz (düz).  


3.Bugün, içinde v olan kelime içi ve sonundaki sesler Kök Türkçede b’dir: eb (ev), ebir- (evirmek), kabış- (kavuşmak), sab (>sav), sebin- (sevinmek), tabışgan (tavşan), tebi (deve), yabız (>yavuz).  


4.İlk hece sonundaki g ve g'lar korunur: ag- (ağmak, yükselmek), beg(bey), egri (eğri), oglan (oğlan), ög- (öğmek-övmek), tag (dağ), teg- (değ­mek), tog- (>doğmak), yıg- (yığmak), yig (yeğ).  


5.Bugün Türkiye Türkçesinde düşmüş olan ikinci ve daha sonraki hecelerin sonunda bulunan g ve g'lar korunur: adgırıg (aygırı), arıg (an, temiz), atlıg (atlı), başlıg (başlı), bilig (>bilü), bitig (biti), elig (el), elig (elli), kullug (kullu), küçlüg (güçlü), sarig (sarı), tügünlüg (düğümlü), yadag (yay).  


6.İkinci ve daha sonraki hecelerin başında bulunan g ve g'lar korunur:edgü (iyi), ilgerü (ileri), kazgan- (kazanmak), tabışgan (tavşan), algalı (>a-lalı), ölgeli (>öleli).  


7.d'ler korunur: adak (ayak), adgır (aygır), adrıl- (ayrılmak), bod(>boy), edgü (iyi), yadag (yaya).  


8.İlk hecedeki i'ler korunur: bir- (vermek), biş(beş), il (ülke, devlet),ir- (ermek, ulaşmak), it- (etmek), ti- (demek), tir- (dermek), yi- (yemek), yig(yeğ), yir (yer), yiti (yedi). Bazı araştırıcılar, Türkiye Türkçesinde e olan ilkhece i'erinin Kök Türkçede i değil kapalı e olduğu fikrindedirler.  


9.Türkiye Türkçesinde v ile başlayan üç kelime Kök Türkçede b'lidir: bar (var), bar- (varmak), bir- (vermek).  


10.Bol- (olmak) fiilindeki b sesi korunur: bol-, bolma-.  

 

Kökeni Türkçe olan bir kelimenin Kök Türkçedeki söylenişini bulmak için şunları yapmalıyız:  

1.c'leri ç yapmalıyız: anca ança, bunca bunça, ucuz uçuz, ocak oçuk, tö-resince törüsinçe.  

2.v'leri b yapmalıyız: ev eb, sebin- sevin-, yavuz yabız, var bar, var- bar-,ver- bir-.  

3.g-'leri k- yapmalıyız: gel-   kel-, gör-  

4.d-'leri t- yapmalıyız: dil   tiz, dağ   tile-, dök-  

5.ğ'leri g yapmalıyız: dağ ağrı-  

6.Sonunda ı, i, u, ü bulunan kelimelerde büyük bir ihtimalle g düşmüşolabileceğini düşünerek bu sesi eklemeliyiz: arı (temiz) arıg, diri tirig, ölüölüg, sevi sebig, katı katıg. Sahiplik ifade eden +lı ekinin Kök Türkçede dai­ma g'li olduğunu unutmamalıyız: başlı başlıg, dizli tizlig, güçlüküçlüg.            

7.Olmak fiilinin b ile, vurmak fiilinin v'siz söylendiğini unutmamalıyız: ol- bol-, vur- ur-          

8.Sınırlı sayıdaki kelimede ilk hece e'lerinin Kök Türkçede i olduğunu bilmeliyiz: beş biş, ver- bir-, ye-yi-, de- ti-, yet-yit- (ulaşmak), yer yir, yedi yiti.  

9.Az sayıda kelimede bulunan -y'lerin Kök Türkçede  d olduğunubilmeliyiz: ayak aygır

 

İSLAMİYET ÖNCESİ

Göktürk Yazıtları

Uygur Metinleri