BİLİNEN İLK TÜRK ŞAİR: APRIN ÇOR TİGİN VE ŞİİRLERİ

Mani dini etkisi altında yazılmış şiirlerden ikisinde, bunların Aprın Çor Tigin adlı bir şaire ait olduğu kaydedilmiştir. Bu varsayımdan hareketle, adı günümüze kadar gelebilmiş ilk şair, Aprın Çor Tigin’dir. Bu nedenle pek çok kaynakta Aprın Çor Tigin’in, adı bilinen en eski Türk şairi sayılabileceği belirtilmektedir. Turfan kazılarında bulunan bu şiirler ilk kez A. von Le Coq tarafından 1919 yılında yayımlanmıştır.

 

Bu şairin elimize geçen iki şiirinden ilki, üç dörtlükten oluşan ve ilâhî tarzında yazılmış bir övgüdür. İlk dörtlüğü zedelenen bu şiirin ikinci ve üçüncü dörtlükleri şöyledir:

 İLÂHÎ

Bilegüsüz yiti vaj[ır ti]yür

Bilegüsüz yiti vajı[r ti]yür

Vajırda ötvi biligligim tözünüm yarukum

Vajırda ötvi biligligim bilgem yangam

 

Bilenmeden keskin (olan) elmas(tır) derler;

Bilenmeden keskin (olan) elmas(tır) derler;

Elmastan daha keskin bilgilim, asilim, ışığım,

Elmastan daha keskin bilgilim, bilgem, filim.

 

Kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem

Kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem

Körtle tözün tengrim külügüm küzünçüm

Körtle tözün tengrim burkanım bulunçsuzum

 

Gün Tanrıışığı gibi göğüslüm bilgem,

Gün Tanrı ışığı gibi göğüslüm bilgem;

Güzel (ve) asil Tanrım, ünlüm, koruyanım!

Güzel (ve) asil Tanrım, Buda’m, bulunmazım!

 Aprın Çor Tigin’in ikinci şiiri, aşk konusunda yazılmış din dışı bir şiirdir. Yedi dörtlükten oluşan bu şiirin ilk dörtlüğü kayıptır. “Sevgili” adı verilebilecek olan bu şiir, Uygur edebiyatının, dolayısıyla Türk şiirinin ilk ve en eski lirik şiir örneği sayılmaktadır.

 

SEVGİLİ

 

kasınçığımın öyü kadgurar men

kadgurdukça

kaşı körtlem

kavışıgsayur men

 

Yavuklumu düşünüp dertleniyorum.

dertlendikçe

kaşı güzelim

kavuşmayı özlüyorum

 

öz amrakımın öyür men

öyü evirür men ödü/…/ çün

öz amrakımın

öpügseyür men

 

Kendi sevgilimi düşünürüm ben

düşünürüm düşünürüm de… [mısra kopuk!]

kendi sevgilimi

öpmek isterim ben

 

barayın tiser

baç amrakım

baru yime umaz men

bağırsakım

 

Kaçıp gitsem

güzel sevgilim

gene de gidemem ki ben

merhametlim!

 

kireyin tiser

kiçigkiyem

kirü yime urnaz men

kin yıpar yıdlıgım

 

Sokulayım desem (sana)

yavrucuğum

gene de sokulamam ki ben

misk gibi güzel kokulum!

 

yaruk tengriler

yarlıkazunın

yavaşım birle

yakışıpan ardılmalım

 

Işık Tanrılar

sayesinde

huyu güzelimle

birleşip ayrılmayalım

 

küçlüg priştiler

küç birzünin

közi karam birle

külüşüpen külüşügin oluralım

 

Kudretli meleklerin

kudreti sayesinde

kara gözlümle

gülüşüp oturalım.


İSLAMİYET ÖNCESİ

Göktürk Yazıtları