ŞARKI NEDİR, ŞARKININ ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Divan şiirinde bestelenmeye uygun ölçü kalıpları ile yazılan ve çoğunlukla 4 dizelik bendlerden oluşan nazım biçimidir. 5 ya da 6 dizelik bendlerden de oluşabilir. Üçüncü dizeye meyan adı verilir. Ve bu dizenin anlam bakımından daha özlü olmasına dikkat edilir. Dördüncü dizeye ise nakarat denir. Aşk, sevgili, ayrılık, içki, eğlence gibi konularda yazılır. Divan edebiyatının ilk şarkı yazarı Naili-i Kadim'dir. 28 şarkısıyla Nedim de bu türün en güzel örneklerini vermiştir.

Divan şiirine Türkler’in kazandırdığı bir nazım şeklidir. Şarkıda ilk bendin dördüncü mısraı bütün bentlerde tekrarlanmaktadır. Nazım birimi, kafiye şeması bakımından koşmaya benzer. Ölçü, beste, dil ve anlatım yönünden koşmadan ayrılır. Buna nakarat denir. Şarkılar bestelenmek üzere yazılır. Bu sahanın ustası Nedim’dir.

Uyak şeması aşağıdaki şekillerde olabilir.

aaaa-bbba-ccca-ddda-eeea

baba-ccca-ddda-eeea-fffa

aAaA-bbbA-cccA-dddA-eeeA

aaxa-bbba-ccca-ddda-eeea

aaxA-bbbA-cccA-dddA-eeeA

Özellikleri:

1. Halk edebiyatındaki türkünün karşılığıdır.
2. Kuruluşu ve kafiye düzeni yönüyle murabbaya benzer. aaaa, bbba, ccca…
3. Bestelenmek için yazıldığından fazla uzun değildir.
4. Dörtlüklerden oluşur ve dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişir.
5. Şarkının konusu genellikle aşk, sevgili, ayrılık, içki ve eğlencedir.
6. Geniş halk kitlelerine hitap ettiğinden dili genelde sadedir.
7. Şarkının en önemli isimleri Nedim, Enderunlu Vasıf’tır. Yakın dönem şairlerinden olan Yahya Kemâl’in de pek çok şarkısı vardır.
8. Günlük dile ait söyleyişler ve halk deyişleri vardır.

Örnekler:

Şarkı 1

Sevdiğim canım yolunda hâke yeksan olduğum
Iyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
Ey benim aşkında bülbül gibi nâlan olduğum
Iyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Cümle yârân sana uşşak olduğun bilmez misin
Cümlenin takatleri tâk olduğun bilmez misin
Şimdi âlem sana müştak olduğun bilmez misin
Iyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Sahi Feyzâbâd'a doğru azm edib eyle safa
Asafâbâd'a gelip gâhi salın ey meh-likâ
Sel hele gör sahn-ı Sa'dâbâd'a hiç olmaz bahâ
Iyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Kapladıp gül-penbe şalı ferve-i semmûruna
Ol siyeh zülfü döküp ol sîne-i billuruna
Itr-ı şâhîler sürüp ol gerden-i kâfuruna
Iyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Sen açıl gül gibi zâr ile hezâr olsun
Nedim Bend bend olsun ham-ı zülfün şikâr olsun
Nedim Sen salın cânâ yolunda hâk-sâr olsun
Nedim Iyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

                                                               Nedim

Şarkı 2

Çözülme zülfüne ey dil-rübâ dil bağlayanlardan
Kaçınma âteş-i aşkınla bağrın dağlayanlardan
Düşer mi ictinâb etmek seninçün ağlayanlardan
Sirişk-i çeşmimin bak farkı var mı çağlayanlardan

Gelüb vakt-i bahâr âlem safâ-yı gül-şen etdikde
Nevâ-yı bülbülü gûş-i gül-i ra’nâ işitdikde
Uyub ahbâba sen de seyr-i Sa’d-âbâd’a gitdikde
Sirişk-i çeşmimin bak farkı var mı çağlayanlardan

Senin bir reng-i zîbân var ki gül-berg-i izârında
Bulunmaz gül-sitân-ı âlemin bâğ-ı bahârında
Otur ihrâma ârâm et bir az havzın kenârında
Sirişk-i çeşmimin bak farkı var mı çağlayanlardan

Hevâ-yı perçeminle başka bir hâlet olur serde
Yeni başdan misâl-i Vâsıf uğratdın beni derde
Gamınla gerçi çokdan ağlarım ammâ bugünlerde
Sirişk-i çeşmimin bak farkı var mı çağlayanlardan

                                                       Enderunlu Vasıf

Şarkı 3
HAZAN BAHÇELERİ

Kalbim yine üzgün, seni andım da derinden
Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden
Yorgun ve kırılmış gibi en ince yerinden
Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden

Senden boşalan bağrıma gözyaşları dolmuş
Gördüm ki yazın bastığımız otları solmuş
Son demde bu mevsim gibi benzimde kül olmuş
Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden

                                               Yahya Kemal BEYATLI

DİVAN EDEBİYATI

Divan Şiiri

Divan Nesri