DİNÎ-TASAVVUFÎ HALK EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ
|
Tekke edebiyatında Tasavvuf felsefesinin işlendiği şiirlere Tekke şiiri denir. Bu şiirlerle; dini halka Tasavvuf felsefesine göre anlatmak ve halk arasında Tanrı sevgisini yaymak istenir. Halkı dinin yasakladığı eylemlerden uzaklaştırmak, iyi ahlâka yönetltmek amacı güdülür. Bu edebiyatı anlamak için Tasavvuf felsefesi bilmek gerekir.
Bunlar nazım biçimi olarak diğer Halk edebiyatı ürünlerinden ayrılmaz; konusuna göre ilâhi (hikmet, nefes, ayin), nutuk, devriye, şathiye gibi adlar alırlar.
Bu edebiyatı kuran müritler okuma yazma bildiklerinden şiirlerinde Arapça, Farsça sözcükler olabilir; ara sıra aruz ölçüsünü de kullanabilirler. Fakat temelde halka bir şeyler öğretmeyi amaçladıkları için, halkın anlayacağı dilde ve ona yabancı olmayan nazım biçimleriyle yazmışlardır. Ayrıca şiirlerin akılda kolay kalma özelliğinden de yararlandıkları düşünülebilir.
Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatı İslâmiyet’in ve Tasavvufun etkisiyle ortaya çıkmıştır. İslâmiyet’in kökleşip yayılmasında büyük etkisi olan tasavvuf, zamanla edebî eserlerde de işlenmiş, din ve tasavvuf, edebiyat aracılığıyla yayılmaya çalışılmıştır. Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatına Tekke edebiyatı da denir. Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatında asıl olan sanat yapmak değil, dinî-tasavvufi düşünceyi yaymaktır. Tekke şairlerinin çoğu tarikatlarda yetişmiş şeyh ve dervişlerdir. Tekke şiiri, halk şiirinden de divan şiirinden de nazım şekilleri almıştır.
En belirgin özellikleri şunlardır:
12.yy.: Hoca Ahmet Yesevi
13.yy.:Yunus Emre, Hacı Bektaş-ı Veli
14.yy.:Kaygusuz Abdal
15.yy.: Hacı Bayram-ı Veli, Eşrefoğlu Rumi
16.yy.: Pir Sultan Abdal
17.yy.: Niyaz-ı Mısrî, Sinân-ı Ümmî, Hüdâi
18.yy.: Sezai
19.yy.: Kuddusi, Turâbi |