Eroğlu Nûri (d.?-ö.1603)

Asıl adı Yahşi olan Eroğlu Nûri, Elmalılıdır. Doğum tarihi ve ailesi hakkında kaynaklarda bir bilgiye ulaşılamamıştır. Şeyhlik ve çiftçilikle uğraşmıştır. Sinan Ümmi’ye ait tarikat silsilenamesinde ve Elmalı Kütüphanesi’ndeki Halveti silsilenamesinde Eroğlu Nûri’nin Halvetiye’nin Yiğitbaşı Kolu’nun kurucusu Şeyh Ahmet Şemşeddin Marmaravî’nin halifelerinden Şeyh Abdülvehab Ümmî’den el aldığı bilgisi yer almaktadır. Bu bilgileri Eroğlu Nûri’nin eserleri de doğrulamaktadır. Şeyhinin vefatından sonra Halvetiye’nin Yiğitbaşı Kolu, Eroğlu Nûri tarafından temsil edildi. Halifesi Niyazi Mısrî’nin şeyhi olacak olan Sinan Ümmi’dir (Oğuz 1990). Bursalı Mehmet Tahir Efendi’ye göre mezarı Kula ve Eşme ilçeleri arasındaki Eroğlu Köyü’ndedir (yty: 93-94). Abdullah Ekiz’e göre ise Finike’nin kuzey batı cephesinde, Turunçova’da, Alacadağ’ın zirvesine yakın bir yerdedir. Taş ve kayalarla kaplı bu mezar basit şekilde demir çubuklarla çevrilmiş ve başına “Halvetî pîrlerinden Nûri Eroğlu yatmaktadır ruhuna fatiha 1603” yazılı bir kitâbe konulmuştur (1962: 20-21). Bursalı Mehmet Tahir Efendi ise Eroğlu Köyü’ndeki mezarın kitabesinde ise “El-mağfûr ruhuna fâtihâ” kaydının bulunduğunu ifade etmektedir.

Bursalı Mehmet Tahir Efendi, Eroğlu Nuri’nin Dîvân’ını Kula’da gördüğünü belirtir. Abdullah Ekiz ise hayatı hakkında bazı bilgilerle birlikte şiirlerinin 60 kadarının Sinan Ümmi soyundan gelen Saadet Turgut’un özel arşivindeki bir mecmuanın 1-33 sayfaları arasında bulunduğunu söyler (Ekiz 1962: 20-21). Mustafa Tatcı, Eroğlu Nuri’nin Dîvân’ını Divânçe-i İlâhiyât adıyla yayımlamıştır (2008: 102). Eroğlu Nûri’nin diğer iki eseri ise Mirâtü’l- Âşıkîn, Tasavvuf-ı bi’t-Tarîkat adlarını taşımaktadır.

1. Divân: 51 ilahiden oluşan mürettep olmayan bir küçük dîvân (dîvânçe) niteliğindeki bu eseri, Mustafa Tatcı tenkitli olarak neşretmiştir (Tatçı 2002).

2. Mirâtü’-l Âşıkîn: Tarikate girenlerin hâllerini anlatan Türkçe bir eserdir. Kula ve Manisa Muradiye Kütüphanesi’nde iki nüshası Bursalı Mehmet Tahir Efendi tarafından görülmüştür.

3.Tasavvuf-ı Bi’t-Tarîkat: (Risâle-i Şerîf Eroğlu Efendi): Tasavvuf ilminin gerekliliği üzerinde duran ve sûfî düşüncesini merak edenler için yazılan “tasavvufa giriş” mahiyetindeki bu mensur eser, “Tasavvuf-ı bi’t-Tarikat” veya “Risâle-i Şerîf Eroğlu Efendi” adıyla istinsah edilmiş olup iki yazma nüshası bilinmektedir: İzmir Millî Ktp.Yz.Nu. 2011,yp.35b-61b. ve Elmalı İlçe Halk Ktp. Mecmûa Nu:2997,yp.1-74. (Tatcı 2003 ve 2008: 106).

Eroğlu Nûri, Yunus Emre mektebinin Vahib Ümmi, Sinan Ümmi ve Niyazi Mısrî ile birlikte 16. yüzyıldaki devamcısı olarak değerlendirilebilir. Sade bir dille söylenmiş ilahilerden oluşan şiirlerinde Eroğlu Nûri, tekke edebiyatında yaygın olan şiir türlerine yer vermiştir. Eroğlu Nûri, tasavvufun daha çok amelî/pratik boyutunu yansıtan konularda tasavvufun genel kabulleri içinde yer almakta; Halvetiyye tarîkatına mahsus uygulamalarda Halvetî, tasavvuf düşüncesinin ilgi alanına giren konularda ise iyi bir vahdet-i vücûd takipçisi olarak karşımıza çıkmaktadır (Ögke 2008: 110). Eroğlu ilahilerinde yarım ve tam kafiyeleri tercih etmekte çoğu zaman şiirini redif üzere inşa etmektedir. Şiirde ahenk unsurlarından olan bu tekrar ve rediflerin ilahi türünün bestelenmek için yazılmasıdır (Tatcı 2008:104). 

İlahi

Ol güzel Muhammed’e ümmet olan

Hakk’ın zikrini koman dilinizden

Budur ibtidâ farz u sünnet olan

Hakk’ın zikrini koman dilimizden

 

Zâkirlerin olur varlığı fânî

Teni bu dünyâda dost ile cânı

Dîdâr âşıkının budur nişânı

Hakk’ın zikrini koman dilimizden

 

Geç gayrıdan meylet aslından yana

Mâlın ehlin nefsin düşmândır sana

An Allah’ın bun deminde seni ana

Hakk’ın zikrini koman dilimizden

 

Zâkir ol âhret gamından geçesin

Kanatlı Burâk’a binip uçasın

Dost elinden aşk şarâbın içesin

Hakk’ın zikrini koman dilimizden

 

Hak zikrinden kavî etme gel ruhsat

Hayra tebdîl olur cümle ma’siyet

Eroğlu’ndan budur size vasiyet

Hakk’ın zikrini koman dilimizden 

Nutuk

Budur Allah’a doğru yol

Gir Halvetî tarîkine

Sür esmâyı müsemmâ bul

Gir Halvetî tarîkine

 

Esmâyı sürüp yanasın

Allah’a doğru dönesin

Yedi deryâda yunasın

Gir Halvetî tarîkine

 

Halvet mü’minlere sünnet

Âşıklar cânına minnet

Vâcib ola sana Cennet

Gir Halvetî tarîkine

 

Halvetîden algıl eli

Her sözüne digil belî

Olasın mukarreb velî

Gir Halvetî tarîkine 


Eroğlu yol kuloğuzu

İzinden ayırma izi

Dostu göre bu cân gözü

Gir Halvetî tarîkine