Menemenlizade Tahir |Adana| Türkiye Edebiyat Haritası

XIX. yüzyıl şair ve yazarlarındandır. Tam adı Menemenlizade Mehmet Tahir olan yazar 1863’te Adana’nın Karaisalı ilçesinde doğdu. İlköğrenimini Karaisalı ve Adana sıbyan mekteplerinde gördükten sonra İstanbul Soğukçeşme Askerî İdadisini, daha sonra da Mülkiye Mektebinin yüksek kısmını bitirdi (1883). Ziraat Nezareti Tercüme Kaleminde çalıştı. Birer yıl İzmir (1988) ve Selanik’te (1891) Maarif Müdürü olarak görev yaptı.

Tanzimat’la Servet-i Fünun edebiyatı arasında kalan ve “ara kuşak” denen edebiyatçıların önde gelenleri arasında sayılan Tahir, şiirlerinin yanı sıra eleştirmen, yayımcı, retorikçi ve eğitimci olarak da tanındı. İlk şiiri “Bir Kız”, Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yayımlandı. Güneş, Haver ve Malûmat gibi dergilerde şiir ve makaleleri yer aldı. İlk dönem şiirlerinde Mülkiyede hocaları da olan Recaizade Mahmut Ekrem ve Abdülhak Hâmit’in etkileri görülür. Hem eski edebiyatın hem de Batı’nın biçimlerini kullanarak kendine özgü yeni biçimler denedi. Nazmı düzyazıya yaklaştıran öncü şairler arasında yer aldı. Dile önem verdi, bazı makalelerinde “Osmanlıca” yerine “Türkçe” sözcüğünü tercih etti. Beşir Fuat’la birlikte Güneş ve Haver dergilerini çıkardı. Burada romantizmin ve Edebiyat-ı Cedide akımının savunusunu yaptı.

Adını Muallim Naci’nin koyduğu ilk kitabı Elhan, Reacizade’nin Muallim Naci’nin şiir anlayışını da eleştirdiği Takdir-i Elhan’ı yazmasına yol açtı. Bu eleştirinin yayımlaması ikisi arasında mahkemeyle sonuçlanan, dönem edebiyatının en büyük yazınsal tartışmasını başlattı. Osmanlı Edebiyatı adlı kitabı ise II. Meşrutiyet’e kadar idadilerde ders kitabı olarak okutuldu.

Menemenlizade Tahir, 1903’te İstanbul’da öldü. 

Kitapları: 

Şiir: Elhan (1886), Yad-ı Mazi (1887), Asar-ı Perişan (1893), Terane-i Zafer (1897). 

Ders kitapları: Osmanlı Coğrafyası (1894), Osmanlı Edebiyatı (1896), Mükemmel Coğrafya-i Osmani (1898).