Orhan KEMAL |Adana| Türkiye Edebiyat Haritası

Cumhuriyet Dönemi yazarlarındandır. Asıl adı Mehmet Raşit Öğütçü olan Orhan Kemal, Raşit Kemal, Orhan Raşit, Raşit Kemali, Hayrullah Güçlü, Rüştü Ceyhun, Ülker Uysal ve Yıldız Okur (kızının adı) imzalarını da kullandı. Orhan Kemal adını ona Kemal Sülker vermiştir. Yürüyüş dergisine gönderdiği bir öyküyü, dergisi hakkında soruşturma açılmasını istemeyen Sülker, bu isimle yayımladı (1942). Orhan Kemal, 15 Eylül 1914’te Ceyhan’da doğdu. Babası Birinci Büyük Millet Meclisi Kastamonu mebuslarından Avukat Abdülkadir Kemali Bey, 1930’da Adana’da Ahali Partisini kurup, gazeteler çıkarması sonrasında kovuşturmaya uğraması üzerine Suriye’ye kaçtı. Orhan Kemal bu yüzden ortaokulun son sınıfında okulu bırakmak zorunda kaldı. Bir yıl babasıyla birlikte Suriye ve Lübnan’da sürgün hayatı yaşadı, sonra Adana’ya döndü (1932). Pamuk fabrikalarında işçilik, dokumacılık, kâtiplik yaptı. Askerlik görevi sırasında Türk Ceza Kanunu'nun 94. maddesine aykırı hareketten tutuklanarak 5 yıl hapis cezasına mahkûm oldu. 1943’te cezaevinden çıkınca Adana’ya döndü, sebze nakliyeciliği ve Verem Savaş Derneğinde kâtiplik yaptı. 1950’de İstanbul’a geldikten sonra kalemiyle geçindi. Hem Bulgaristan ve Romanya Yazarlar Birliğinin davetlisi olarak hem de yarım kalmış bir tedaviyi tamamlamak üzere gittiği Sofya’da beyin kanamasından öldü.

1972’den bu yana ailesi tarafından Orhan Kemal Roman Ödülü verilmektedir.

Önceleri şiirler de yazan Orhan Kemal’in Kayseri Cezaevinde yazdığı ilk şiir “Duvarlar” Raşit Kemal imzasıyla, Yedigün (19391940) dergisinde yayımlandı. Orhan Raşit imzasıyla, Yeni Ses (1941-1943), Yürüyüş (1941-1943), Gün (1946) dergilerinde de şiirleri yer aldı. Bursa Cezaevinde tanıştığı Nazım Hikmet’in de etkisiyle öykü ve romana yöneldi. İlk öyküsü “Balık” Yeni Edebiyat dergisinde çıktı (1940). Çocukluk ve gençlik yıllarını konu edinen Baba Evi ve Avare Yıllar romanlarıyla kendini tanıttı, yetiştiği ve yaşama savaşlarını yakından bilip bölüştüğü çevrelerin anlatıcısı oldu. Eserlerindeki sürükleyicilik, yaşanmışlıktan gelen güçle kişileri konuşturmada gösterdiği doğallık ve gerçeğe uygunluğa dayanır.

Yapıtlarından Suçlu (yön. A. Yılmaz, 1960), Devlet Kuşu (Avare Mustafa adıyla, yön. M. Ün, 1961 ve Devlet Kuşu adıyla, 1980), Sokakların Çocuğu (Üç Tekerlekli Bisiklet adıyla, yön. L. Ö. Akad, 1962), Murtaza (yön. T. Başaran, 1965, Bekçi adıyla, yön. A. Özgentürk, 1984), El Kızı (yön. N. Saydam, 1966), Sokaklardan Bir Kız (yön. N. Saydam, 1974), Bereketli Topraklar Üzerinde (yön. E. Kıral, 1979), Kaçak (yön. M. Ün, 1982), 72. Koğuş (yön. E. Tokatlı, 1987, yön. M. Saraçoğlu, 2011), Eskici ve Oğulları (yön. Ş. Gök, 1990), Tersine Dünya (yön. E. Pertan, 1993) filme çekildi.

Yazar, 1948’de Varlık dergisinin düzenlediği bir yarışmada “en çok beğenilen öykücü” seçildi. İki kere Sait Faik (Kardeş Payı kitabıyla 1958’de, Önce Ekmek kitabıyla 1969’da), bir kere de (Önce Ekmek kitabıyla) Türk Dil Kurumu 1969 Hikâye Armağanlarına değer bulundu. 72. Koğuş oyunuyla da 1967’de Ankara Sanatseverler Derneğince yılın en iyi oyun yazarı seçildi.

2 Haziran 1970’te Sofya’da ölen Orhan Kemal’in mezarı İstanbul’da Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır.

Kitapları:

Öykü: Ekmek Kavgası (1949), Sarhoşlar (1951), Çamaşırcının Kızı (1952), 72. Koğuş (uzun hikâye, 1954), Grev (1954), Arka Sokak (1956), Kardeş Payı (1957), Babil Kulesi (1957), Dünyada Harb Vardı (1963), Mahalle Kavgası (uzun hikâye, 1963), İşsiz (1966), Önce Ekmek (1968), Yağmur Yüklü Bulutlar (Toplu Öyküler 1, 1974), Kırmızı Küpeler (Toplu Öyküler 2, 1974), Oyuncu Kadın (Toplu Öyküler 3, 1975), Grev (Toplu Öyküler 4, 1975), Serseri Milyoner-İki Damla Gözyaşı (Toplu Öyküler 5, 1976), Küçükler ve Büyükler (1971). 

Roman: Baba Evi (1949), Avare Yıllar (1950), Murtaza (1952, genişletilmiş basımı 1969), Cemile (1952), Bereketli Topraklar Üzerinde (1954), Suçlu (1957), Devlet Kuşu (1958), Vukuat Var (1958), Gâvurun Kızı (1959), Küçücük (1960), Dünya Evi (1960), El Kızı, (1960), Hanımın Çiftliği (1961), Eskici ve Oğulları (1962, sonraki baskısı Eskici Dükkânı adıyla), Gurbet Kuşları (1962), Sokakların Çocuğu (1963), Kanlı Topraklar (1963), Bir Filiz Vardı (1965), Müfettişler Müfettişi (1966), Yalancı Dünya (1966), Evlerden Biri (1966), Arkadaş Islıkları (1968), Sokaklardan Bir Kız (1968), Üçkâğıtçı (1969), Kötü Yol (1969), Tersine Dünya (1986), Kaçak (1970).

Oyun: Bütün Oyunları 1, Bütün Oyunları 2 (1985).

Röportaj, anı: Nâzım Hikmet’le Üç Buçuk Yıl (1965), İstanbul’dan Çizgiler (röportajlar, 1971).

Çocuk yazını: Küçükler ve Büyükler (1971), Arslan Tompson (1976), İnci’nin Maceraları (1979). 

İnceleme: Senaryo Tekniği (1963).

Hakkında yayımlanan kitaplar: Nurer Uğurlu: Orhan Kemal’in İkbal Kahvesi (1973), Fikret Otyam: Arkadaşım Orhan Kemal ve Mektupları (1975), Asım BezirciHikmet Altınkaynak: Orhan Kemal (1977), Hikmet Altınkaynak: Hikâye Yazarı Orhan Kemal (1983), Asım Bezirci: Orhan Kemal, Yaşamı Hayatı / Sanat Anlayışı / Hikâyeleri /Romanları / Oyunları / Anıları (1984). Muzaffer Buyrukçu: Arkadaş Anılarında Orhan Kemal (1984).