14. YÜZYILDA SİYASİ İKTİDARIN PARÇALANMASI

1048’de Pasinler Ovası’nda Bizans kuvvetlerine karşı kazanılan zaferin ardından 1071 tarihli Malazgirt zaferi, Anadolu’da bir Türk devletinin kurulması için gerekli şartların oluşumuna da imkân sağlamıştır. Nitekim 1075’te Süleyman Şah’ın İznik’i alarak bağımsızlığını ilan etmesiyle Anadolu’da Selçuklu Devleti egemenliği başlamış olur.  

 

Birinci Kılıçarslan yönetimindeyken başlayan Haçlı seferleri, başkentin önce İznik’ten Konya’ya taşınmasına ve sonra da Kılıçarslan’ın ölümüyle Anadolu’da karışık bir dönemin başlamasına sebep olmuştur. Sultan Mes‘ûd döneminde oğlu İkinci Kılıçarslan’ın 1445’te Bizanslılara karşı kazandığı başarı ve sonrasında tahta geçmesiyle Anadolu Selçuklu Devleti, yeniden güç kazanır. İkinci Kılıçarslan’ın 1192’de ölümünden sonra yerine geçen Birinci Gıyâseddin Keyhüsrev, 1211’de Bizanslılara karşı önemli bir zafer kazanmıştır. Ne var ki bu zaferden sonra savaş meydanını gezerken bir düşman askeri tarafından şehit edilir.  

 

Yerine geçen oğlu İzzettin Keykâvûs’un ilk yılları da tıpkı babasınınki gibi taht kavgasıyla geçmiştir. Daha sonraki dönemde ise ülkesinin imarına ve eğitim faaliyetlerine ağırlık vermiştir. Ondan sonra yerine geçen Alâaddîn Keykûbât zamanında, Selçuklu Devleti, en güçlü dönemini yaşar. Alâaddîn Keykûbât, döneminde askerî başarıları yanında Anadolu’yu Moğol istilâsından kurtarmaya yarayacak kadar da diplomatik başarılara imza atmıştır. Böylece halk, huzur ve güven içerisinde yaşama imkânı bulur.  

 

1237’de Kayseri’de ölümünden sonra vasiyetinin aksine, tahta İzzeddîn Kılıçarslan yerine büyük oğlu İkinci Gıyâseddîn Keyhüsrev geçer. Bir süre 1240 tarihli Babâî isyanıyla meşgul olan Selçuklu ordusunun 1243’te Kösedağ’da Moğol ordusuna yenilmesiyle birlikte dağılma süreci de başlamış olur. Bu süreçte büyük bir karmaşa içine düşmüş olan Anadolu, Moğolların acımasız yağma faaliyetlerine ve zulümlerine sahne olmuştur.   

Bu arada Selçuklu egemenliğindeki beyliklerin bağımsızlıklarını ilan etmeleriyle birlikte Anadolu’da Türk Beylikleri Dönemi de başlamış olur. 1308’de Sultan İkinci Mes‘ûd’un ölümüyle birlikte de Anadolu Selçuklu Devleti, tarih sahnesinden çekilmiş olur. Anadolu Selçuklu Devletinin yıkılma sürecinde veya bu sürecin hemen ardından ortaya çıkan Türk beylikleri, merkezleri ve kuruluş-yıkılış tarihleriyle birlikte şöyledir:  

Konya civarında Karamanoğulları (1256-1487)

Kütahya civarında Germiyanoğulları (1300-1429)

Manisa civarında Saruhanoğulları (1300-1410)

Aydın ve İzmir civarında Aydınoğulları (1308-1426)

Balıkesir civarında Karesioğulları (1293-1359)

Muğla ve Aydın civarında Menteşeoğulları (1282-1424)

Antalya ve Göller bölgesinde Hamitoğulları (1280-1423)

Afyonkarahisar civarında Sahibataoğulları (1288-1342)

Beyşehir ve Seydişehir civarında Eşrefoğulları (1280-1326)

Niksar civarında Taceddinoğulları (1378-1428)

Kastamonu civarında Candaroğulları (1292-1461)

Maraş ve Elbistan civarında Dulkadiroğulları (1337-1521)

Çukurova bölgesinde Ramazanoğulları (1378-1608)

Sivas civarında Eretna ve Kadı Burhaneddin Devleti (1344-1398)

 Alâiye Beyleri (1293-1471), Canik Beylikleri (1348-1428)

KLASİK TÜRK ‎(DİVAN)‎ EDEBİYATI