top of page

Türk Edebiyatında Mülakat ve Röportaj

31 May 2022
3 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: birkaç saniye önce

Cumhuriyet Öncesi Dönemde Mülakat

Bir gazetecinin, ünlü ya da uzman bir kişiyle yaptığı görüşmeleri aktardığı yazılara mülakat (görüşme) adı verilir.

Konu Özeti

Bu konunun en önemli bilgilerini aşağıdaki tabloda bir arada bulabilirsiniz.

Başlık

Özet bilgi

Mülakat

Gazetecinin ünlü ya da uzman bir kişiyle yaptığı görüşmeyi aktaran yazı (görüşme)

Hazırlık

Ön görüşme yapılır, sorular önceden hazırlanır, görüşme kayıt altına alınır.

Röportaj

Türk basınında başlangıçta mülakat niteliğinde gelişmiş, 1960'tan sonra ayrı bir tür olarak yaygınlaşmıştır.

Mülakat örnekleri

Bugün de Diyorlar ki (Hikmet Feridun Es), Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar (Mustafa Baydar), Edebiyatçılarımız Konuşuyor (Yaşar Nabi Nayır), Liderler Diyor ki (Abdi İpekçi)

Temsilciler

Ruşen Eşref Ünaydın, Hikmet Feridun Es, Falih Rıfkı Atay, Fikret Otyam, Yaşar Kemal, Mete Akyol

Ortak yönler

Toplumu aydınlatma amacı, soru-cevap tekniği, bilgi ve belgeye dayanma, gazete ve dergilerde yayımlanma



Mülakat yapılan kişilerden hayatları, çalışmaları, eserleri ya da istenilen herhangi bir konuda sorulu-cevaplı olarak karşılıklı görüşleri alınır, görüşmenin konusunun ilgi çekici ve toplumsal açıdan önemli olmasıdır. İlk önce ön görüşme yapılmalıdır. Telefon ya da mektupla yapılan bu ön görüşmede, görüşmenin amacı ve özellikleri belirtilir. Görüşme zamanı ve yeri hakkında bilgi verilir. Görüşmeyi düzenleyen kişi, “Sizleri, buraya kadar yorduğum, kıymetli zamanlarınızı aldığım için özür diliyorum.” “Şimdiden vereceğiniz bilgiler için size çok teşekkür ederim.” gibi nazik bir ifadeyle konuya giriş yapmalıdır. Görüşmenin sonunda da “Verdiğiniz önemli bilgiler için size çok teşekkür ederim.” gibi nazik bir ifade kullanmalıdır.


Mülakatlarda, sorular önceden hazırlanır. Sorular, olayın ve konunun bütün boyutlarını yansıtacak nitelikte olmalıdır. Görüşme kayıt altına alınır. Görüşmeye katılan kişi ya da kişilerin duygu ve düşünceleri olduğu gibi yazıya geçirilmelidir. Mülakatın birebir görüşmeler, panel görüşmeler, çalışma arkadaşları grubu, sıralı görüşmeler, değerlendirme merkezi, telefon görüşmeleri gibi türleri vardır. Türk edebiyatında mülakat türünün ilk örneğini Ruşen Eşref Ünaydın, Diyorlar ki (1918) adlı eseriyle vermiştir.


Cumhuriyet Dönemi’nde Mülakat

Cumhuriyet Dönemi’nde mülakat türünde diğer yazın türlerinde olduğu gibi gelişmeler olmuş, bu türde olgun eserler verilmiştir. Bugün de Diyorlar ki (Hikmet Feridun Es), Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar (Mustafa Baydar), Edebiyatçılarımız Konuşuyor (Yaşar Nabi Nayır), Liderler Diyor ki (Abdi İpekçi), Ustalarla Konuşmalar (Nurullah Berk), Çukurova Yana Yana (Yaşar Kemal) bu türde kaleme alınmış önemli eserlerdir.


Cumhuriyet Dönemi’nde Röportaj

Türk basınında röportaj türü, başlangıçta mülakat niteliğinde gelişmiştir. Özellikle 1960’tan sonra bir tür olarak gelişmeye başlamış ve gazetelerde bu türde önemli yazılar yayımlamıştır.


Ruşen Eşref Ünaydın, Hikmet Feridun Es, Mustafa Baydar, Falih Rıfkı Atay, Fikret Otyam, Yaşar Kemal, Mete Akyol, Mustafa Ekmekçi gibi sanatçılar basınımızda röportaj türünde başlıca eser veren gazeteci ve edebiyatçılardır.


Röportaj yazıları ile mülakatların toplumu aydınlatmak amacı, soru-cevap tekniği kullanma, bilgi ve belgelerden yararlanma, araştırmaya yönelik olma, gazete ve dergilerde yayınlanma gibi ortak noktaları vardır.


Mülakat hazırlarken aşağıdaki aşamalar göz önünde bulundurulur:

  • Görüşme yapılacak kişi belirlenir.

  • Görüşülecek kişiden, buluşmanın yeri ve zamanı hakkında önceden bilgi alınır.

  • Görüşmenin konusu ve amacı, görüşme yapılacak kişiye söylenir.

  • Görüşmeye gidilirken giyim kuşama özen gösterilir.

  • Görüşmeye zamanında gidilir.

  • Görüşmenin konu dışına çıkmasını önlemek için, konuyla ilgili sorular önceden bir kâğıda yazılır.

  • Görüşmede, kişinin sözleri değiştirilmeden yazıya geçirilir. Bunu sağlamak için video, kamera ve ses kayıt cihazı gibi araçlar kullanılabilir.

  • Görüşme, mülakat yapılan kişiye teşekkür edilerek sonuçlandırılır.

  • Mülakat, gerekli düzenlemeler yapılarak yazıya aktarılır.



Kendini Dene: Mini Test

Konuyu ne kadar kavradığınızı 5 soruyla ölçün. Cevaplarınızı en alttaki “Cevap anahtarını göster” kutusunu açarak kontrol edebilirsiniz.


1. "Edebiyatçılarımız Konuşuyor" adlı eser kime aittir?

A) Yaşar Nabi Nayır

B) Mustafa Baydar

C) Abdi İpekçi

D) Hikmet Feridun Es


2. Röportaj Türk basınında ne zamandan sonra ayrı bir tür olarak gelişmeye başlamıştır?

A) Tanzimat Dönemi'nde

B) Servet-i Fünûn Dönemi'nde

C) 1960'tan sonra

D) 1923'ten önce


3. Aşağıdakilerden hangisi mülakat ile röportajın ortak özelliklerinden biri değildir?

A) Soru-cevap tekniğini kullanmaları

B) Kurmaca olaylara dayanmaları

C) Toplumu aydınlatmayı amaçlamaları

D) Gazete ve dergilerde yayımlanmaları


4. Mülakattan önce telefon ya da mektupla yapılan görüşmeye ne ad verilir?

A) Panel

B) Anket

C) Ön görüşme

D) Açık oturum


5. "Liderler Diyor ki" adlı mülakat kitabı kime aittir?

A) Mustafa Baydar

B) Falih Rıfkı Atay

C) Abdi İpekçi

D) Ruşen Eşref Ünaydın


1. A — Mustafa Baydar'ın eseri ise Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar adını taşır.

2. C — Röportaj başlangıçta mülakat niteliğinde gelişmiş, 1960'tan sonra ayrı bir tür hâline gelmiştir.

3. B — Her iki tür de gerçek bilgi ve belgelere dayanır; kurmaca değildir.

4. C — Ön görüşmede görüşmenin konusu, yeri ve zamanı belirlenir.

5. C — Metinde Cumhuriyet Dönemi mülakat örnekleri arasında Abdi İpekçi'nin bu eseri sayılır.



İlgili konu anlatımları

Öğretici metin türlerini birlikte çalışmak için şu yazılara göz atabilirsiniz.

Konu sayfası: Edebiyat Bilgileri

bottom of page