Divan Şiirinde Tarzlar ve Anlayışlar

Divan Şiirinde Tarzlar ve Anlayışlar

Türkî-i Basît (Basit Türkçe) Akımı

• 15 ve 16. yüzyılda görülmüştür⁵¹.

• Türkçe sözcüklerle şiir yazan şairleri önemsemeyenlere, Türkçeyi kaba ve zevksiz bulanlara tepki olarak doğmuştur⁵². Devrin büyük şairleri tarafından pek ilgi görmemiştir⁵³.

• Temsilcileri sanat güçlerini gösteren eser verememiştir⁵⁴.

• 15. yüzyıl sonunda Aydınlı Visalî'nin öncüsü olduğu bu akımın en güçlü temsilcileri, 16. yüzyıl şairlerinden Edirneli Nazmî ve Tatavlalı Mahremî'dir⁵⁵.

• İlkeleri:

  • Divan şiiri nazım biçimleri ve aruz ölçüsü kullanılsa da Türkçe sözcükleri kullanmak⁵⁶.

  • Divan şiirindeki mazmunların (kalıplaşmış sözler) yerine halk şiirindeki mecaz, deyim ve benzetmeleri kullanmak⁵⁷.

  • Arapça ve Farsça sözcüklerden olabildiğince kaçınmak⁵⁸.

Hikemî Şiir Akımı (Nabi Ekolü)

• Düşünceye ağırlık vererek okuyucuyu düşündürmeyi, aydınlatmayı amaçlar⁵⁹.

• 17. yüzyılda görülen bu akımın ilk ve en güçlü temsilcisi Nabi'dir⁶⁰.

• Nabi'den sonraki en önemli temsilcisi de Koca Ragıp Paşa'dır⁶¹.

• Bu akımdan Tanzimat şairlerinden Ziya Paşa ve Namık Kemal de etkilenmiştir⁶².

Sebk-i Hindî Akımı

• Sebk-i Hindî; Hint tarzı, üslubu demektir⁶³.

• 17. yüzyılda Hindistan'a giden İranlı şairlerin açtığı bir çığırdır⁶⁴.

• Türk şairleri tarafından 17 ve 18. yüzyılda benimsenmiştir⁶⁵.

• Temsilcileri: Neşatî, Nailî, Fehim, Şeyh Galip... Nef'î ve Nedim kısmen etkilenmişlerdir⁶⁶.

• İlkeleri:

  • Anlamı derinleştirip kapalı ve girift hâle getirmek (kısa ve özlü)⁶⁷.

  • Geniş bir hayal gücüne yer vermek⁶⁸.

  • Yeni mazmunlar kullanmak⁶⁹.

  • Şiiri yaşamdan soyutlayıp tasavvuf ve derin acılara yöneltmek⁷⁰.

  • İnsan mantığını zorlayan abartılı ve hayali bir anlatım yolu seçmek⁷¹.

  • Yeni sözcüklere ve tamlamalara başvurmak⁷².

Mahallîleşme (Yerlileşme) Akımı

• 16. yüzyıldan sonra görülmeye başlandı⁷³.

• Divan şiirinin soyut dünyasına bir tepki olarak ortaya çıkmıştır⁷⁴.

• Bakî'nin ilk habercisi olduğu bu akımın en güçlü örneklerini 18. yüzyılda Nedim vermiş, 19. yüzyılda da Enderunlu Vasıf bu akımın sınırlarını genişletmiştir⁷⁵.

• Âşık tarzı Türk şiiri ile divan şiirinin birleşimi olarak görülebilir⁷⁶.

• Özellikleri:

  • Nedim bu akımın etkisiyle hece ölçüsünde türkü yazar⁷⁷.

  • Halk deyimleri, yaşamı ve dili bu akım sayesinde şiire yansır⁷⁸.

  • Sadeliğe yakın bir Türkçe kullanılır⁷⁹.

  • İstanbul'un değişik semtleri, eğlenceleri, köşkleri gazel ve şarkı ve şehrengizlere yansır⁸⁰.

• Bu akım Tanzimat sanatçılarını da etkilemiştir⁸¹.