top of page

Kadı Burhâneddin

6 May 2022
2 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 1 gün önce

Kadı Burhâneddin kimdir?

Kadı Burhâneddin Ahmed (1345–1398), XIV. yüzyılda yaşamış bir devlet adamı, âlim ve Türkçe şiirler yazan önemli bir şairdir. Kayseri kadılığından Sivas merkezli bir devletin hükümdarlığına uzanan hayatı, Anadolu'daki siyasi mücadelelerle ve edebî üretimle iç içe geçmiştir.

Hayatı ve eğitimi

8 Ocak 1345'te doğan Kadı Burhâneddin'in asıl adı Ahmed'dir. Babası Kayseri kadısı Şemseddin Muhammed'dir. Küçük yaşlardan itibaren Arapça, Farsça, dil bilgisi, mantık, aruz ve dinî ilimler öğrendi. Şam ve Kahire'de eğitimini geliştirdi; 1364 yılında Kayseri'ye dönerek kadılık görevine getirildi.

Siyasi hayatı

Kadı Burhâneddin, Eretnaoğulları yönetiminde önce kadı, ardından vezir olarak görev yaptı. 1378'de vezirliğe yükseldi; 1381'de Sivas'ta hükümdarlığını ilan ederek kendi adıyla anılan devletin başına geçti. Sivas ve Kayseri çevresindeki hakimiyetini sürdürürken komşu Anadolu beylikleriyle, Osmanlılarla ve bölgedeki diğer güçlerle mücadele etti. 1398'de Akkoyunlu Karayülük Osman Bey'in eline esir düşmesinin ardından öldürüldü.

Edebî kişiliği

Kadı Burhâneddin, Eski Anadolu Türkçesinin Azerbaycan sahasıyla ilişkili dil özelliklerini yansıtan şiirleriyle tanınır. Şiirlerinde aşk, sevgili, cesaret, hayat mücadelesi ve tasavvufî düşünceler öne çıkar. Teşbih, tevriye ve cinas gibi edebî sanatlardan yararlanır. Hükümdar ve asker kimliğinin izleri de kimi dizelerinde açıkça görülür.

Divanı, gazelleri ve tuyuğları

Şairin en önemli edebî eseri Divan'ıdır. Bilinen yazma nüshada 1.300'ü aşkın gazel, 115 tuyuğ ve 20 rubâî bulunur. Divan, dönemin Türkçesini ve şiir anlayışını incelemek açısından değerli bir kaynaktır. Kadı Burhâneddin özellikle Türk şiir geleneğindeki tuyuğ biçiminin Anadolu'da gelişmesi bakımından önemli bir halkadır.

Şiirlerinin dil ve üslup özellikleri

Şair, söz oyunlarına ve yoğun imgelere yer verir; sevgiliyi anlatan geleneksel mazmunlardan yararlanırken kişisel hayatındaki siyasi mücadeleleri de şiire taşır. Türkçenin yanında Farsça ve Arapça şiirler de kaleme almıştır. Divanı hem klasik şiir tarihi hem de XIV. yüzyıl Türkçesinin söz varlığı açısından araştırmacılar için önem taşır.

Kadı Burhâneddin neden önemlidir?

Kadı Burhâneddin'i özgün kılan yön, devlet yönetimi ile şiir sanatını bir arada yürütmesidir. Bir yandan Orta Anadolu'nun siyasi tarihinde etkili olmuş, diğer yandan gazel ve tuyuğlarıyla Türk edebiyatının erken dönem divan şiirine katkı sağlamıştır. Bu nedenle hayatı, eserleri ve yaşadığı dönem birlikte değerlendirilmelidir.

Başlıca kaynak

Tarihî ve edebî bilgiler için: TDV İslâm Ansiklopedisi — Kadı Burhâneddin

bottom of page