10. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 1 Soruları ve Cevapları

5 AÇIK UÇLU SORU   •   100 PUAN

10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı için hazırlanan Senaryo 1 örneğinde şiirler, bilgilendirici metinler ve bu metinlere dayalı açık uçlu sorular bulunuyor. Her sorunun hemen altında örnek cevabı ve değerlendirme ölçütlerini inceleyebilirsiniz.

Sözün Ezgisi

Yelin Sözü

Koşuk geleneğini örneklemek amacıyla yazılmış özgün şiir

Yel eser, otlar uyanır,

Dağlar sabaha boyanır.

Atlar geçer dar geçitten,

Sesler gelir uzak yurttan.

Yurt kurulur yeşil düze,

Gün ışığı değer yüze.

Birlik varsa yol kısalır,

Taş da yurttan izler taşır.

Sözlük / Not: Koşuk: İslamiyet öncesi Türk sözlü şiir geleneğiyle ilişkilendirilen nazım türü.

1. Soru  ·  18 Puan

“Yelin Sözü” metninin sözlü kültür ve koşuk geleneğiyle ilişkilendirilebilecek iki özelliğini belirleyiniz. Her özellik için bir dizeyi kanıt göstererek şiirin söyleyişine etkisini açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP

Şiirde tabiat ve toplu yaşam aynı çerçevede verilmiştir: “Yel eser, otlar uyanır” ve “Yurt kurulur yeşil düze” dizeleri tabiatla iç içe yaşayan bir topluluğun dünyasını yansıtır. Ayrıca sekiz heceli düzenli söyleyiş ve “uyanır / boyanır”, “kısalır / taşır” gibi ses yakınlıkları şiirin ezgiyle hatırlanmasını kolaylaştırır. “Birlik varsa yol kısalır” sözü ortak yaşam ve dayanışma değerini öne çıkarır.

Puanlama ölçütleri

·  Sözlü kültürle ilişkili ilk özelliği doğru belirleme (5 puan)

·  İkinci özelliği (ahenk/ölçü/topluluk değeri) belirleme (5 puan)

·  İki somut dizeyi kanıt gösterip işlevini açıklama (8 puan)

Değerlendirme notu: “Yurt, oba, doğa, dayanışma, ritmik tekrar, sekizli hece” gibi metinle desteklenen uygun açıklamalar kabul edilir.

Kelimelerin Ritmi

Fuzûlî’nin gazelinden kısa bir alıntı (tarihî metin)

Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı?

Felekler yandı âhımdan murâdım şem’i yanmaz mı?

Sözlük / Not: cefâ: üzüntü, sıkıntı; yâr: sevgili; felek: gök, talih; murâdım şem’i: dileğimin mumu. Kaynak: Fuzûlî, “Beni candan usandırdı…” (ilk beyit).

2. Soru  ·  18 Puan

“Yukarıdaki beyitteki söyleyici, sevgilinin tutumundan neden yakınmaktadır? “Murâdım şem’i” sözünü de dikkate alarak iki–üç cümleyle açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP

Söyleyici sevgilinin kendisini üzdüğünü, buna karşın sevgilinin bu davranışından vazgeçmediğini düşünmektedir. “Murâdım şem’i” dileğinin gerçekleşmesine duyduğu umudu simgeler; mumun yanmaması, bu isteğin henüz karşılanmadığını anlatır.

Puanlama ölçütleri

·  Sevgilinin cefasına yönelik yakınmayı belirtme (8 puan)

·  Mum imgesini umut/dilek olarak yorumlama (6 puan)

·  Metne dayalı anlaşılır açıklama kurma (4 puan)

Değerlendirme notu: “Şem” sözcüğünü gerçek mumla birlikte mecazî umut olarak açıklayan yanıtlar tam puan alabilir.

Camdaki Akşam

İmge ve ses duyarlılığını öne çıkaran özgün şiir

Şehrin en eski camında bir damla akşam durur.

Merdivenlere dokunan rüzgârunutulmuş bir ismi bulur.

Söylenmeyen sözlerin sesikapı aralığında uyur.

Lambanın çevresinde dönen tozsanki eve dönen bir yol olur.

3. Soru  ·  22 Puan

“Camdaki Akşam” şiirindeki “bir damla akşam” ve “söylenmeyen sözlerin sesi” imgelerini ayrı ayrı çözümleyiniz. Bu imgelerin oluşturduğu atmosferi şiirin bir ses özelliğiyle ilişkilendiriniz.

ÖRNEK CEVAP

“Bir damla akşam”, akşamın küçülüp camda kalan bir iz gibi duyulmasını sağlayan özgün bir imgedir; durgunluk ve geçicilik çağrıştırır. “Söylenmeyen sözlerin sesi” görünüşte çelişkili bir söyleyişle bastırılmış duygu ve hatıraları sezdirir. “Durur / bulur / uyur / olur” dizelerindeki son ses benzerliği yavaş, kapanan bir ritim oluşturur; sessiz ve hüzünlü atmosferi destekler.

Puanlama ölçütleri

·  İlk imgeyi duygu/çağrışımla yorumlama (8 puan)

·  İkinci imgeyi örtük anlamıyla açıklama (8 puan)

·  Somut ses tekrarını gösterip atmosfere bağlama (6 puan)

Değerlendirme notu: Atmosfer için yalnızlık, özlem, dinginlik, içe dönüş gibi gerekçeli yorumlar kabul edilir.

4. Soru  ·  22 Puan

“Fuzuli'ye ait gazelin ilk beyti” ve “Camdaki Akşam” metinlerini anlamlandırmak için ikinci okumada hangi farklı stratejileri kullanırsınız? “Gazelin beyti” için bir tarihî kelimeyi veya imgeyi, “Camdaki Akşam” için bir imgeyi seçerek ilk izleniminizin nasıl derinleşebileceğini açıklayınız. Hangi metin daha fazla yorum olanağı sunuyor? Gerekçeli olarak değerlendiriniz.

ÖRNEK CEVAP

“Bir Gazelin İlk Beyti” metninde “şem’” kelimesinin “mum” anlamını öğrenmek, “murâdım şem’i” ifadesinin yalnızca gerçek bir nesneyi değil gerçekleşmeyen dileği anlattığını fark ettirir. “Camdaki Akşam” metninde “söylenmeyen sözlerin sesi” ifadesi ikinci okumada sessizliğin de bir anlatım gücü taşıdığını düşündürür. Bir okur, açık sitem nedeniyle “Bir Gazelin İlk Beyti” eserini daha kolay; çok anlamlı imgeleri nedeniyle “Camdaki Akşam” eserini daha yoruma açık bulabilir. Ters tercih de metin temelli açıklamayla geçerlidir.

Puanlama ölçütleri

·  B için işlevsel ikinci okuma/bağlam stratejisi önerme (6 puan)

·  C için imge üzerinden ikinci okuma ve anlam derinleşmesi gösterme (8 puan)

·  Metin kanıtına dayanan, kendi okuma sürecini sorgulayan karşılaştırmalı yargı (8 puan)

Değerlendirme notu: Son tercih tek doğruya bağlı değildir; hangi metnin daha çok yorum olanağı sunduğu kanıtla savunulmalıdır.

Mektup Arşivi

Edebî metne dönüştürülecek bilgilendirici metin

Eski mektuplar, yazıldıkları dönemin günlük yaşamına ilişkin izler taşır. Kâğıdın rengi, kullanılan kelimeler ve tarih bilgileri geçmiş hakkında ipuçları verir. Arşivlerde mektuplar sınıflandırılır, korunur ve gerektiğinde dijital ortama aktarılır. Böylece kişisel hatıralar gelecek kuşaklara ulaşabilir.

5. Soru  ·  20 Puan

“Mektup Arşivi” metninin bilgi özünü (eski mektupların geçmişi taşıması ve korunması) değiştirmeden 5–7 cümlelik edebî bir paragrafa dönüştürünüz. En az bir imge ve bir kişileştirme/benzetme kullanınız; yazım ve noktalamaya özen gösteriniz.

ÖRNEK CEVAP

Arşivin sessiz raflarında eski mektuplar geçmişten bugüne uzanan küçük köprüler gibi duruyordu. Sararmış kâğıtlar, bir zamanlar söylenmiş sözlerin sıcaklığını avuçlarında saklıyordu. Her tarih, unutulmuş bir günün kapısını aralıyordu. Görevliler bu kırılgan tanıkları tek tek koruyup düzenliyordu. Sonra mektuplar dijital sayfalara taşınıyor, uzun bir yolculuğa yeniden çıkıyordu. Böylece bir kişinin hatırası, yıllar sonra başka birinin kalbine ulaşabiliyordu.

Puanlama ölçütleri

·  Temel bilgiyi bozmadan dönüştürme (6 puan)

·  İmge ve sanatlı söyleyiş kullanma (6 puan)

·  Paragraf bütünlüğü ve 5–7 cümleye uyma (4 puan)

·  Yazım, noktalama ve dil bilgisi doğruluğu (4 puan)

Değerlendirme notu: Örnek metnin kopyası beklenmez. İçerik, özgünlük ve dil kuralları üzerinden puanlanır.

PDF Dosyaları

Sınav Sorularını PDF İndir  |  Ayrıntılı Cevap Anahtarını PDF İndir

Değerlendirme hakkında

Soruların örnek cevapları tek doğru yanıt değildir. Öğrencilerin metinden kanıt göstererek oluşturduğu tutarlı yorumlar, puanlama ölçütlerine göre değerlendirilebilir. Yazma sorularında özgünlük, bilgiye bağlılık, anlatım ve yazım–noktalama dikkate alınır.

Bu çalışma, yüklenen özgün örnek sınav ve ayrıntılı cevap anahtarına dayanır; resmî MEB ortak yazılı sınav belgesi değildir.

Türk Dili ve Edebiyatı dersi 10. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 1 Soruları ve Cevapları. 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı Senaryo 1: 5 açık uçlu soruyu, metinleri, örnek cevapları ve puanlama ölçütlerini inceleyin. Yazma ve şiir çözümleme çalışmalarına sınav öncesi hazırlanabilirsiniz.