10. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 2 Soruları ve Cevapları

5 AÇIK UÇLU SORU   •   100 PUAN

10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı için hazırlanan Senaryo 2 örneğinde şiirler, bilgilendirici metinler ve bu metinlere dayalı açık uçlu sorular bulunuyor. Her sorunun hemen altında örnek cevabı ve değerlendirme ölçütlerini inceleyebilirsiniz.

Sözün Ezgisi

Dönüş Türküsü

Türkü söyleyişinden yararlanılarak yazılmış özgün şiir

Kapı önünde mor menekşe,Y

ol uzanır ince ince.

Dağ ardında bir ses saklı:

Dön gel, gönlüm, dön gel.

Akşam iner eski eve,

Işık vurur boş pencereye.

Bir selâmı bekler avlu:

Dön gel, gönlüm, dön gel.

Sözlük / Not: Nakarat: Türküde belirli aralıklarla yinelenen söz veya dizeler.

1. Soru  ·  18 Puan

“Dönüş Türküsü”ndeki “Dön gel, gönlüm, dön gel” nakaratı hangi temel duyguyu güçlendiriyor? Metnin iki farklı bölümünden ayrıntı göstererek açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP

Nakarat, ayrılık içindeki özlemi ve yeniden kavuşma isteğini güçlendirir. İlk bölümde uzayan yol ve dağın ardındaki ses ayrılığı duyurur; ikinci bölümde boş pencere ve bekleyen avlu evdeki eksiklik duygusunu artırır. Yinelenen çağrı, özlemi sürekli ve ezgili bir sese dönüştürür.

Puanlama ölçütleri

·  Özlem/kavuşma duygusunu belirleme (6 puan)

·  İki kıtadan uygun iki ayrıntı gösterme (8 puan)

·  Nakaratın etkisini açıklama (4 puan)

Değerlendirme notu: “Dön gel” çağrısını kişinin kendisine seslenmesi olarak yorumlamak da gerekçelendirildiğinde kabul edilir.

Kelimelerin Ritmi

Hatıra Üzerine Beyitler

Gazel söyleyişini örneklemek için yazılmış özgün beyitler

Bir vakit susar insan; içinde bir bahar kalır,

Giden sesin ardından avucunda bir diyar kalır.

Dönüp bakınca yıllara aynada bir iz bulunur,

Unutulmuş bir sözden geriye bir karar kalır.

Sözlük / Not: Beyit: İki dizeden oluşan nazım birimi. Bu çalışma metni klasik aruz ölçüsüyle yazıldığı iddiasını taşımaz.

2. Soru  ·  22 Puan

“Hatıra Üzerine Beyitler” metninde “bahar kalır / diyar kalır / karar kalır” sözlerinin ahenk yapısını inceleyiniz: redifi ve kafiyeyi belirtip bu ses düzeninin metnin hatıra temasını nasıl güçlendirdiğini açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP

“Kalır” sözcüğü her söyleyişte aynı anlam ve görevle yinelendiği için rediftir. “Bahar / diyar / karar” sözcüklerinin sonunda ortak olan “-ar” sesleri tam kafiyedir. “Kalır” tekrarının süreklilik etkisi, değişen zamanın ardından bellekte izlerin kalması düşüncesini duyurur.

Puanlama ölçütleri

·  “Kalır” redifini doğru belirleme (7 puan)

·  “-ar” tam kafiyesini doğru gösterme (7 puan)

·  Ses düzeninin hatıra/kalıcılık anlamına etkisini açıklama (8 puan)

Değerlendirme notu: “ar” kısmını harf/ses düzeyinde doğru gösterip kafiye türünü yanlış adlandıran öğrenciye kısmi puan verilir.

İnce Saat

İmge ve ses duyarlılığını öne çıkaran özgün şiir

Perdeden süzülen ışık duvarın nabzını sayar.

Bir kuş, boş sokağın sesini avuçlarında taşıyarak geçer.

Saatin ince adımları kaybolur bir yaprakta.

Ben susarım; masanın üstünde gece, bembeyaz bir kâğıt açar.

3. Soru  ·  20 Puan

“İnce Saat” şiirinde duyulara ait özelliklerin alışılmadık biçimde birleştirildiği iki anlatımı bulunuz. Bu ifadelerin okuyucuda oluşturduğu etkiyi açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP

“Duvarın nabzını sayar” ifadesi ışığa canlı bir varlığın kalp atışını izleme görevi verir; durgun ortam canlanır. “Boş sokağın sesini / avuçlarında taşıyarak” ifadesi işitilebilir bir unsuru dokunulabilir bir nesneye dönüştürür; sessizlik neredeyse somutlaşır. “Saatin ince adımları” da zamanı yürüyen bir varlık gibi gösterir. İki uygun örnek yeterlidir.

Puanlama ölçütleri

·  İlk uygun sözü alıntılama ve yorumlama (8 puan)

·  İkinci uygun sözü alıntılama ve yorumlama (8 puan)

·  Anlatımın duygu/atmosfer etkisini bütünlüklü açıklama (4 puan)

Değerlendirme notu: Öğrenci yalnızca sanat adlarını sıralarsa tam puan alamaz; şiirdeki işleve değinmelidir.

4. Soru  ·  20 Puan

“Hatıra Üzerine Beyitler” ile “İnce Saat” metinlerini ilk kez okuyan bir öğrencinin anlamakta zorlanabileceği birer noktayı belirleyiniz. Bu güçlüğü aşmak için uygulanabilecek iki farklı okuma yöntemi önerip hangi yöntemin hangi metne daha uygun olduğunu metin kanıtıyla değerlendiriniz.

ÖRNEK CEVAP

“Hatıra Üzerine Beyitler” eserinde “diyar” ve beyitlerin bağımsız fakat ortak sesli kuruluşu ilk okumada güçlük yaratabilir; sözcük anlamı araştırmak ve kafiyeyle redifi işaretlemek, hatıranın kalıcılığını açığa çıkarır. “İnce Saat” eserinde “gece, bembeyaz bir kâğıt açar” gibi doğrudan açıklanmayan imge ilk okumada güç gelebilir; imgeleri gündelik karşılıklarına çevirmeden çağrışım ağı kurmak daha uygundur. “Hatıra Üzerine Beyitler” için sözcük/biçim incelemesi, “İnce Saat” için yeniden okuma ve imge ilişkilendirme yöntemi metnin türüne göre daha işlevsel görünür.

Puanlama ölçütleri

·  B ve C için birer gerçek okuma güçlüğü saptama (6 puan)

·  Metinlere uygun iki farklı strateji önerme (6 puan)

·  Metinlerden somut kanıtlarla yöntemleri gerekçelendirme (8 puan)

Değerlendirme notu: Kişisel okuma güçlüğü değişebilir; yöntem gerekçesi ve metin kanıtı belirleyicidir.

Deniz Feneri

Edebî metne dönüştürülecek bilgilendirici metin

Deniz fenerleri, kıyıya yakın bölgelerde gemilerin yön bulmasına yardımcı olur. Fenerlerin ışığı belirli aralıklarla yanıp söner. Bu ışık düzeni, denizcilerin bulunduğu yeri tanımasını kolaylaştırır. Günümüzde bazı fenerler otomatik sistemlerle çalışır.

5. Soru  ·  20 Puan

“Deniz Feneri” metnindeki bilimsel/teknik bilgiyi koruyarak 5–7 cümlelik edebî bir paragraf yazınız. Deniz fenerinin ışığını en az bir benzetme veya kişileştirmeyle anlatınız; açık, doğru ve özenli Türkçe kullanınız.

ÖRNEK CEVAP

Kıyının ucunda tek başına duran fener, gecenin içinde nöbet tutan bir dost gibiydi. Işığını düzenli aralıklarla denize gönderiyor, karanlıkta yol arayan gemilere sessizce sesleniyordu. Her parıltısı, uzaktaki kaptana “Buradayım.” diyen bir işaretti. Denizciler bu ışığın düzeninden kıyıyı tanıyabiliyordu. Şimdi kimi fenerler, insan eli değmeden de bu görevi sürdürüyor. Yine de gecenin koynundaki o küçük ışık, umudun eski dilini konuşuyordu.

Puanlama ölçütleri

·  Yön gösterme ve düzenli ışık bilgilerini doğru koruma (6 puan)

·  Özgün benzetme/kişileştirme ile estetik dönüştürme (6 puan)

·  Paragraf bütünlüğü ve istenen uzunluk (4 puan)

·  Yazım, noktalama ve dil bilgisi (4 puan)

Değerlendirme notu: Özgün metaforlar desteklenir; fenerin işlevini tersine çeviren anlatımlar puan kaybeder.

PDF Dosyaları

Sınav Sorularını PDF İndir  |  Ayrıntılı Cevap Anahtarını PDF İndir

Değerlendirme hakkında

Soruların örnek cevapları tek doğru yanıt değildir. Öğrencilerin metinden kanıt göstererek oluşturduğu tutarlı yorumlar, puanlama ölçütlerine göre değerlendirilebilir. Yazma sorularında özgünlük, bilgiye bağlılık, anlatım ve yazım–noktalama dikkate alınır.

Bu çalışma, yüklenen özgün örnek sınav ve ayrıntılı cevap anahtarına dayanır; resmî MEB ortak yazılı sınav belgesi değildir.

10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı Senaryo 2: 5 açık uçlu soruyu, metinleri, örnek cevapları ve puanlama ölçütlerini inceleyin. Yazma ve şiir çözümleme çalışmalarına sınav öncesi hazırlanabilirsiniz.