10. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 3 Soruları ve Cevapları
5 AÇIK UÇLU SORU • 100 PUAN
10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı için hazırlanan Senaryo 3 örneğinde şiirler, bilgilendirici metinler ve bu metinlere dayalı açık uçlu sorular bulunuyor. Her sorunun hemen altında örnek cevabı ve değerlendirme ölçütlerini inceleyebilirsiniz.
Sözün Ezgisi
Yol Yoldaşı
Koşuk geleneğini örneklemek amacıyla yazılmış özgün şiir
Gök açılır ilk ışıkla, Yol uzanır dağdan dağa. Bir el uzanır yolcuya, Yük hafifler paylaşınca. Ocak yanar, duman tüter, Kış geçince otlar güler. Birlik ile yol kısalır, El ele günler çoğalır. |
Sözlük / Not: Koşuk geleneğinde tabiat, topluluk hayatı ve ritmik söyleyiş önemli özelliklerdendir.
1. Soru · 16 Puan
“Yol Yoldaşı” şiirinin ana duygusunu belirtiniz. Bu duyguyu ortaya koyan iki dizeyi seçip kısaca açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP Ana duygu dayanışma ve birlikte yaşamanın güç vermesidir. “Yük hafifler paylaşınca” dizesi yardımlaşmanın zorluğu azalttığını; “Birlik ile yol kısalır” dizesi ortak hareketin güç verdiğini anlatır. “El ele günler çoğalır” da aynı düşünceyi pekiştirir. |
Puanlama ölçütleri
· Ana duyguyu doğru belirleme (6 puan)
· Birinci uygun kanıt ve açıklama (5 puan)
· İkinci uygun kanıt ve açıklama (5 puan)
Değerlendirme notu: Yardımlaşma, dostluk, ortak emek, birlik kavramlarının uygun örnekleri kabul edilir.
Kelimelerin Ritmi
Gönülde Kalan
Gazel söyleyişini örneklemek için yazılmış özgün beyitler
Yıllar geçer, gönlümde bir eski seher durur, Bir gül açar hatırada, sessiz haber durur. Dünya değişse de kalbin yolu uzak mıdır? Bir dost sözü unutulmaz, içimde eser durur. |
Sözlük / Not: seher: gün ağarmadan hemen önceki vakit; beyit: iki dizelik nazım birimi. Aruz ölçüsü iddiası bulunmayan çalışma metnidir.
2. Soru · 18 Puan
“Gönülde Kalan” beyitlerindeki “seher”, “gül” ve “dost sözü” arasında nasıl bir anlam ilişkisi kurulmaktadır? Şiirin açık anlamı ile sezdirilen mesajını ayırarak açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP Açık anlamda zaman geçse de kimi hatıralar ve dostun sözü unutulmamaktadır. “Seher” yenilenme ve aydınlanmayı, “gül” hatırada canlı tutulan güzelliği çağrıştırır. Sezdirilen mesaj, kalıcı dostluğun ve iyi sözlerin insanın iç dünyasında zamanla silinmediğidir. |
Puanlama ölçütleri
· Açık anlamı doğru özetleme (6 puan)
· Seher ve gül imgelerini bağlama göre yorumlama (8 puan)
· Örtük mesajı tutarlı belirleme (4 puan)
Değerlendirme notu: Seher için umut, yeniden başlama; gül için güzellik, sevgi, anı gibi yorumlar kabul edilir.
3. Soru · 22 Puan
“Gönülde Kalan” metninde “seher durur / haber durur / eser durur” sözlerinin kafiye ve redif düzenini gösteriniz. Bu düzenin “unutulmayan hatıra” düşüncesine nasıl katkı sunduğunu açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP “Durur” sözcüğü aynı görev ve anlamla tekrarlandığı için rediftir. “Seher / haber / eser” sözcüklerindeki “-er” sesleri tam kafiye oluşturur. Yinelenen “durur” sözcüğü, gelip geçen zamana karşı geçmişten kalan söz ve hatıraların iç dünyada varlığını sürdürmesini ses düzeyinde güçlendirir. |
Puanlama ölçütleri
· “Durur” redifini gösterme (7 puan)
· “-er” tam kafiyesini gösterme (7 puan)
· Ses düzeni ve anlam arasındaki bağı gerekçelendirme (8 puan)
Değerlendirme notu: Kafiye terimini yazmasa da ortak sesi doğru göstermek kısmi puanı hak eder.
Uçan Çizgi
İmge ve ses duyarlılığını öne çıkaran özgün şiir
Haritanın kenarında adı silinmiş bir yol iki şehri değil, iki susuşu birleştirir. Rüzgârı dinleyen pencere geceyi içeri alır; sabah olunca masada kırık bir yıldız bırakır. |
4. Soru · 24 Puan
“Uçan Çizgi” şiirinin somut görüntülerden soyut anlamlara geçişini iki farklı ifadeden hareketle çözümleyiniz. Şiirin “uzaklık” kavramını yalnız coğrafi bir mesafe olarak ele almadığını nasıl kanıtlarsınız?
ÖRNEK CEVAP “Haritanın kenarında / adı silinmiş bir yol” gerçek bir yol tasavvuruyla başlar; “iki şehri değil, / iki susuşu birleştirir” sözleri bu yolu konuşamayan iki insan, iki dönem ya da iki hatıra arasındaki duygusal mesafeye dönüştürür. “Kırık bir yıldız” gerçek bir nesne değil, eksilmiş bir umut ya da yarım kalmış bir hatıranın imgesidir. Dolayısıyla uzaklık yalnız mekânsal değil iletişimsel ve duygusaldır. |
Puanlama ölçütleri
· Yol/susuş dönüşümünü ayrıntılı çözümleme (9 puan)
· İkinci imgeyi (“kırık yıldız” vb.) işleviyle yorumlama (7 puan)
· Uzaklığın soyut yönüne ilişkin metin temelli tutarlı çıkarım (8 puan)
Değerlendirme notu: Soyut anlam için kopukluk, konuşulamayan duygular, ayrılık, zaman gibi metne dayalı okumalar kabul edilir.
Yağmur Suyunu Biriktirmek
Edebî metne dönüştürülecek bilgilendirici metin
Bazı şehirlerde yağmur suyu özel depolarda biriktirilir. Bu su, uygun işlemlerden sonra bahçe sulamasında ve temizlikte kullanılabilir. Yağmur suyunu değerlendirmek, temiz su kaynaklarının daha dikkatli tüketilmesine yardımcı olur. Sistemlerin düzenli bakım görmesi önemlidir. |
5. Soru · 20 Puan
“Yağmur Suyunu Biriktirmek” bilgilendirici metnini, temel bilgileri koruyarak 5–7 cümlelik edebî bir paragrafa dönüştürünüz. Suyu veya yağmuru kişileştiriniz; en az bir özgün imge kullanıp yazım kurallarına uyunuz.
ÖRNEK CEVAP Yağmur şehrin çatılarında uzun bir yolculuktan söz eder gibi tıpırdıyordu. Damladan damlaya çoğalan bu ses, özel depolarda sessiz bir göle dönüştü. Şehir, biriktirdiği suyu bahçelerin susamış toprağına ulaştırabilecekti. Böylece temiz su kaynaklarına uzanan eller biraz daha dikkatli davranacaktı. Depoların da özen istediğini biliyordu herkes; bakılmayan bir emanet uzun yaşayamazdı. Her yağmurda gökyüzü, toprağa yeni bir mektup gönderiyordu. |
Puanlama ölçütleri
· Depolama, yeniden kullanım ve tasarruf bilgisini koruma (6 puan)
· Kişileştirme/imgeyle edebî dönüştürme (6 puan)
· Tutarlı paragraf ve uzunluk (4 puan)
· Dil, yazım ve noktalama (4 puan)
Değerlendirme notu: Bilgilerin tümünün birebir sıralanması şart değildir; korunması istenir.
PDF Dosyaları
Değerlendirme hakkında
Soruların örnek cevapları tek doğru yanıt değildir. Öğrencilerin metinden kanıt göstererek oluşturduğu tutarlı yorumlar, puanlama ölçütlerine göre değerlendirilebilir. Yazma sorularında özgünlük, bilgiye bağlılık, anlatım ve yazım–noktalama dikkate alınır.
Bu çalışma, yüklenen özgün örnek sınav ve ayrıntılı cevap anahtarına dayanır; resmî MEB ortak yazılı sınav belgesi değildir.
10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı Senaryo 3: 5 açık uçlu soruyu, metinleri, örnek cevapları ve puanlama ölçütlerini inceleyin. Yazma ve şiir çözümleme çalışmalarına sınav öncesi hazırlanabilirsiniz.
Yorumlar