10. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 4 Soruları ve Cevapları
7 AÇIK UÇLU SORU • 100 PUAN
10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı için hazırlanan Senaryo 4 örneğinde şiirler, bilgilendirici metinler ve bu metinlere dayalı açık uçlu sorular bulunuyor. Her sorunun hemen altında örnek cevabı ve değerlendirme ölçütlerini inceleyebilirsiniz.
Sözün Ezgisi
Pınar Türküsü
Türkü söyleyişinden yararlanılarak yazılmış özgün şiir
Kayaların gölgesinde Bir pınar durur usulca. Susayanı yolu düşer, Su birikir avuçlarda. Ak pınarım, ak pınarım, Yolcuya umut bırak. Ak pınarım, ak pınarım, Darda kalana su bırak. |
Sözlük / Not: Nakarat: Şiirde tekrarlanan, ezgiyi ve temel duyguyu güçlendiren bölüm.
1. Soru · 12 Puan
“Pınar Türküsü”nde pınar, somut işlevinin yanında hangi insanî değeri çağrıştırmaktadır? Şiirden bir dizeyle açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP Pınar gerçek anlamda susayana su sağlar; mecazî olarak yardımlaşmayı, merhameti ve paylaşmayı çağrıştırır. “Darda kalana su bırak” dizesi bu değeri doğrudan destekler. |
Puanlama ölçütleri
· İnsanî değeri belirleme (5 puan)
· Uygun dizeyi seçme (3 puan)
· Somut ve mecazî anlam bağlantısını açıklama (4 puan)
Değerlendirme notu: Dayanışma, cömertlik, karşılıksız yardım yorumları kabul edilir.
Kış Koşuğu
Koşuk geleneğini örneklemek amacıyla yazılmış özgün kısa şiir
Kar inerken dağlar susar, Yurt içinde ocak yanar. Sözden söze ateş taşar, Birlik olan kışı aşar. |
2. Soru · 14 Puan
“Pınar Türküsü” ile “Kış Koşuğu”nu söyleyiş ve tema bakımından karşılaştırınız. Bir ortak özellik ve bir farklılık belirleyip her birini metinlerden kanıtla açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP Her iki metin de topluluk hayatında iyiliği/yardımlaşmayı vurgular; “Darda kalana su bırak” ile “Birlik olan kışı aşar” aynı toplumsal değere işaret eder. Türküde “Ak pınarım” tekrarı nakarat etkisi oluştururken koşukta kısa, ritmik ve toplu yaşamı yansıtan bir dörtlük öne çıkar. Türkü bireye yardım üzerinden, koşuk birliğin zorlukları aşması üzerinden konuşur. |
Puanlama ölçütleri
· Ortak temayı isabetle saptama (4 puan)
· Somut söyleyiş veya yapı farkını belirtme (4 puan)
· İki metinden kanıtla gerekçelendirme (6 puan)
Değerlendirme notu: Farklılıkta nakarat/dörtlük, doğrudan hitap/genel yargı, su/kış imgesi gibi uygun karşılaştırmalar kabul edilir.
Kelimelerin Ritmi
Gazel'den
Bâkî’nin gazelinden bir beyit (tarihî metin)
Âvâzeyi bu âleme Dâvûd gibi sal, Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş. |
Sözlük / Not: âvâze: ses, ün; sadâ: ses; kubbe: gökyüzü; Bâkî: “kalıcı” anlamı yanında şairin mahlasıdır. Kaynak: Bâkî, “Zülf-i siyâhı…” gazelinden bir beyit.
3. Soru · 12 Puan
Bâkî'ye ait beyitte okuyucuya verilen temel öğüdü günümüz Türkçesiyle açıklayınız. “Hoş sadâ” ifadesini de yorumlayınız.
ÖRNEK CEVAP Şair, dünyaya güzel bir ses/söz bırakacak kadar anlamlı ve güzel işler yapmayı öğütler. “Hoş sadâ”, insanın arkasında bıraktığı güzel anılmayı, iyi sözü ve kalıcı etkiyi anlatır. |
Puanlama ölçütleri
· Öğüdü doğru ifade etme (6 puan)
· “Hoş sadâ”nın mecazî anlamını açıklama (4 puan)
· Açık ve anlaşılır anlatma (2 puan)
Değerlendirme notu: Kalıcı iyilik, güzel isim, sanat eseri veya iyi söz yorumları uygun olabilir.
Mavi İplik
İmge ve ses duyarlılığını öne çıkaran özgün şiir
Gece, kıyıya bıraktı bir mavi iplik. Ay, düğümü çözülmüş eski bir mektup gibi suyun üstünde durdu. İçimde yürüyen ince ses bir kıyıdan öbürüne sessizce geçti. |
4. Soru · 12 Puan
“Mavi İplik” şiirindeki “mavi iplik” ve “eski bir mektup” ifadelerinin birlikte oluşturduğu örtük duyguyu açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP “Mavi iplik” iki kıyı veya iki kişi arasında kurulan kırılgan bir bağı çağrıştırır. “Eski bir mektup” geçmişten gelen haber, hatıra ya da özlem imgesidir. Birlikte uzaklıkları aşmaya çalışan fakat kolayca kopabilecek bir yakınlığı ve özlemi sezdirirler. |
Puanlama ölçütleri
· “Mavi iplik”i tutarlı yorumlama (5 puan)
· “Eski mektup”un çağrışımını açıklama (4 puan)
· İkisini ortak duyguya bağlama (3 puan)
Değerlendirme notu: Özlem, iletişim, geçmişle bağ, uzaklık yorumları gerekçelendirildiğinde kabul edilir.
5. Soru · 14 Puan
Bâkî'ye ait beyitteki “Bâkî” ve “sadâ” sözlerinin ses/anlam etkisini, “Mavi İplik” şiirindeki “Gece, kıyıya bıraktı / bir mavi iplik” anlatımıyla karşılaştırınız. Birer söz sanatı veya söyleyiş özelliği gösteriniz.
ÖRNEK CEVAP “Kalıcı Ses” eserinde “Bâkî” sözü hem kalıcılık anlamıyla hem şairin adı olarak okunabildiğinden tevriye/çok anlamlılık etkisi yaratır; “sadâ” sözcüğü de sesin kalıcılığı düşüncesini taşır. “Mavi İplik” eserinde geceye iplik bırakma eylemi yüklenerek kişileştirme yapılır; mavi iplik bir bağ imgesine dönüşür. “Kalıcı Ses” daha özlü bir öğüt verirken “Mavi İplik” çağrışımla ilerler. |
Puanlama ölçütleri
· B’de çok anlamlılık/tevriyeyi veya ses etkisini doğru gösterme (5 puan)
· C’de kişileştirme veya imgeyi işleviyle açıklama (5 puan)
· Söyleyiş farkını anlamla ilişkilendirme (4 puan)
Değerlendirme notu: “Kalıcı Ses” eserinde “Bâkî” kelimesinin şairin mahlasına da işaret ettiği belirtilirse değerlendirilir; yalnız ad vermek yetmez.
6. Soru · 16 Puan
Bâkî'ye ait beyit ve “Mavi İplik” metinlerinden birini sesli, diğerini sessiz okumak zorunda olsaydınız hangisini nasıl okurdunuz? Kendi okuma stratejinizi iki metnin dil ve imge özelliklerine dayandırarak değerlendiriniz. Seçiminizin sınırlılığını da belirtiniz.
ÖRNEK CEVAP “Kalıcı Ses” eserini sesli okuyarak “Bâkî”, “kubbe”, “sadâ” sözcüklerinin seslenişini ve beyitteki durakları duyurmak; “Mavi İplik” eserini sessiz okuyup “mavi iplik” ve “mektup” imgeleri üzerinde durarak çağrışımları geliştirmek mümkündür. Ancak “Mavi İplik” de sesli okunduğunda “ince ses / sessizce” karşıtlığı duyulur; “Kalıcı Ses” de sessiz okumada “Bâkî”nin iki anlamı daha iyi düşünülebilir. Bu nedenle stratejiler kesin tür kuralları değil, amaçla ilişkili tercihlerdir. |
Puanlama ölçütleri
· İki metne uygun okuma biçimleri seçme (4 puan)
· Her iki seçimi somut metin özellikleriyle gerekçelendirme (8 puan)
· Stratejinin sınırını/alternatifini eleştirel değerlendirme (4 puan)
Değerlendirme notu: Tercihlerin ters olması mümkündür; değerlendirmede düşünülmüş gerekçe belirleyicidir.
Taş Köprü
Edebî metne dönüştürülecek bilgilendirici metin
Tarihî taş köprüler, nehirlerin iki yakasını birbirine bağlar. Köprülerin yapımında taş bloklar ve kemer sistemi kullanılabilir. Zaman içinde aşınan bölümler uzmanlarca onarılır. Böylece bu yapılar hem ulaşım hem de kültürel miras açısından değerini korur. |
7. Soru · 20 Puan
“Taş Köprü” metnindeki köprünün bağ kurma ve korunma işlevlerini koruyarak 5–7 cümlelik edebî paragraf yazınız. Köprüyü kişileştiriniz; en az bir özgün imge ve doğru noktalama kullanınız.
ÖRNEK CEVAP İki yaka uzun yıllar birbirine uzaktan bakmıştı. Sonra taş köprü, nehrin üstüne iki elini birden uzattı. Kemerlerinin altında akan suya, yüzyıllardır nice yolcunun ayak sesini anlattı. Zaman, köprünün omuzlarına küçük çizgiler bıraksa da ustalar ona yeniden güç verdi. İnsanlar üzerinden geçerken yalnız karşı kıyıya değil, geçmişin hatırasına da ulaşıyordu. Taş köprü, iki yakayı ve iki zamanı sessizce bir arada tutuyordu. |
Puanlama ölçütleri
· Köprünün bağlantı/onarım/kültürel miras bilgisini koruma (6 puan)
· Kişileştirme ve yaratıcı imge (6 puan)
· Paragraf bütünlüğü ve 5–7 cümle (4 puan)
· Yazım, noktalama ve dil bilgisi (4 puan)
Değerlendirme notu: Öğrencinin estetik tercihine müdahale edilmez; bilgi ve anlatım ölçütleri birlikte puanlanır.
PDF Dosyaları
Değerlendirme hakkında
Soruların örnek cevapları tek doğru yanıt değildir. Öğrencilerin metinden kanıt göstererek oluşturduğu tutarlı yorumlar, puanlama ölçütlerine göre değerlendirilebilir. Yazma sorularında özgünlük, bilgiye bağlılık, anlatım ve yazım–noktalama dikkate alınır.
Bu çalışma, yüklenen özgün örnek sınav ve ayrıntılı cevap anahtarına dayanır; resmî MEB ortak yazılı sınav belgesi değildir.
10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı Senaryo 4: 7 açık uçlu soruyu, metinleri, örnek cevapları ve puanlama ölçütlerini inceleyin. Yazma ve şiir çözümleme çalışmalarına sınav öncesi hazırlanabilirsiniz.
Yorumlar