10. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 5 Soruları ve Cevapları
6 AÇIK UÇLU SORU • 100 PUAN
10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı için hazırlanan Senaryo 5 örneğinde şiirler, bilgilendirici metinler ve bu metinlere dayalı açık uçlu sorular bulunuyor. Her sorunun hemen altında örnek cevabı ve değerlendirme ölçütlerini inceleyebilirsiniz.
Sözün Ezgisi
Yayla Koşuğu
Koşuk geleneğini örneklemek amacıyla yazılmış özgün şiir
Yayla açar yeşil yolu, Yel dokunur ince dala. Çoban döner gün batarken, Yurt kokusu düşer yola. Atlar geçer göl önünden, İzler kalır topraklarda. Bir umut doğar her günden, Dost ses verir uzaklarda. |
1. Soru · 12 Puan
“Yayla Koşuğu”nda tabiatla “yurt” duygusu nasıl ilişkilendirilmiştir? İki şiir ayrıntısı kullanarak açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP Yayla, yel, göl, toprak gibi doğal unsurlar insanın yaşadığı yeri ve aidiyetini hatırlatır. “Yurt kokusu düşer yola” dizesi doğayı vatan duygusunun taşıyıcısı yapar; “İzler kalır topraklarda” dizesi geçmişle bağ kurar. |
Puanlama ölçütleri
· Doğa–aidiyet ilişkisini belirleme (4 puan)
· Birinci uygun dizeyi açıklama (4 puan)
· İkinci uygun dizeyi açıklama (4 puan)
Değerlendirme notu: Doğayı geçim, bellek veya birlik unsuru olarak okuyan temelli yanıtlar da kabul edilir.
Turna Türküsü
Türkü söyleyişinden yararlanılarak yazılmış özgün şiir
Turna geçer gök içinde, Bir haber var kanadında. Uzak yollar aşılır mı? Gel turnam, haber getir. Dağ başında sis yürürken, Bir ev bekler gün inerken. Gözler yolu arar yine: Gel turnam, haber getir. |
Sözlük / Not: Turna, Anadolu sözlü kültüründe uzaklardan haber getiren kuş imgesi olarak da kullanılır.
2. Soru · 14 Puan
“Turna Türküsü”nde turnaya neden seslenilmektedir? “Gel turnam, haber getir” sözünün tekrarının oluşturduğu duyguyu açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP Turna uzaklardan haber getirebilecek bir aracı gibi düşünülmektedir; yol gözleyen birinin bekleyişini temsil eder. “Gel turnam, haber getir” nakaratı özlemi, sabırsız bekleyişi ve uzaktakilerle bağ kurma isteğini güçlendirir. |
Puanlama ölçütleri
· Turnanın haberci işlevini belirtme (6 puan)
· Özlem/bekleyiş duygusunu belirleme (4 puan)
· Nakaratın bu duyguyu pekiştirdiğini açıklama (4 puan)
Değerlendirme notu: Haberleşme, ayrılık, umut kavramları metinle açıklanırsa doğrudur.
Kelimelerin Ritmi
Beyitler
Gazel söyleyişini örneklemek için yazılmış özgün beyitler
Suskunlukta dillere sığmayan bir haber vardır, Gecenin son kıyısında beklenen seher vardır. Yolun uzaklığı değil, yüreğin hâli ölçüdür; Bir selâmın aydınlığında gizli bir değer vardır. |
Sözlük / Not: seher: tan yeri ağarmadan önceki vakit. Bu çalışma metni, gazeldeki beyit ve ses tekrarını örnekler; aruz iddiası taşımaz.
3. Soru · 16 Puan
“Yukarıdaki beyitlerdeki “seher” ve “selâmın aydınlığı” sözlerinin çağrışımlarından hareketle şiirin örtük iletisini açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP “Seher” karanlığın son bulup ışığın doğacağı bir vakti gösterdiği için umut ve yenilenmeyi çağrıştırır. “Selâmın aydınlığı” insanın küçük bir iyilik veya iletişim hareketiyle iç dünyasının aydınlanabileceğini gösterir. Şiirin örtük iletisi, mesafeleri aşan gerçek değerin içtenlik ve umut olduğudur. |
Puanlama ölçütleri
· Seher imgesini çözümleme (5 puan)
· Selâmın aydınlığını yorumlama (5 puan)
· Örtük iletiyi metinle tutarlı bütünleme (6 puan)
Değerlendirme notu: Dostluk, sevgi, insanî yakınlık, iletişim yorumları kanıtla desteklenirse kabul edilir.
Eşik
İmge ve ses duyarlılığını öne çıkaran özgün şiir
Bir eşikte durdum: ne içeride ne dışarıda. Ayaklarımın altında sabahın ince çizgisi, odamda asılı duran eski bir saat gibi ağır ağır genişledi. Sonra bir kuş geçti dünyamın sessiz yerinden. |
4. Soru · 14 Puan
“Eşik” şiirindeki “eşik” ve “sabahın ince çizgisi” ifadelerini birlikte yorumlayınız. Söyleyicinin içinde bulunduğu ruh hâlini açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP “Eşik” içerisi ve dışarısı arasında olma durumuyla kararsızlığı ya da bir değişimin başlangıcını simgeler. “Sabahın ince çizgisi”, yeni bir döneme veya umutlu başlangıca yaklaşmayı çağrıştırır. Söyleyici tereddütlü ama ilerlemeye açık bir ruh hâli içindedir. |
Puanlama ölçütleri
· Eşik imgesinin geçiş/kararsızlık anlamını kurma (5 puan)
· Sabah imgesinin çağrışımını açıklama (5 puan)
· Ruh hâlini metne dayalı belirleme (4 puan)
Değerlendirme notu: Bekleyiş, çekingen umut, yenilenme, içsel dönüşüm yorumları kabul edilir.
5. Soru · 24 Puan
“Beyitler” metninin “haber / seher / değer + vardır” dizilişiyle “Eşik” metnindeki “ağır ağır” tekrarını karşılaştırınız. İki metinde ahengin nasıl kurulduğunu ve bunun şiirlerin anlamını nasıl etkilediğini, her metinden birer kanıt göstererek çözümleyiniz.
ÖRNEK CEVAP “Seherin Haberi” eserinde “vardır” sözcüğü rediftir; “haber / seher / değer” sözcüklerinin sonundaki “-er” tam kafiyedir. Bu düzen, umut ve değerlerin varlığını vurgulayan kararlı, özlü bir söyleyiş oluşturur. “Eşik” eserinde sabit kafiye yerine “ağır ağır” sözcük tekrarı ve kısa dizeler ritmi yavaşlatır; eşikte bekleyen kişinin duraksamasını duyurur. Böylece “Seherin Haberi” eserinde düzenlilik ve kesinlik, “Eşik” eserinde içsel zamanın yavaşlığı duyulur. |
Puanlama ölçütleri
· B’de redif ve kafiyeyi doğru çözümleme (8 puan)
· C’de tekrar, serbest diziliş ve duraklamayı saptama (8 puan)
· İki ritmin duygu/anlama katkısını karşılaştırmalı açıklama (8 puan)
Değerlendirme notu: Öğrenci “Eşik” eserinde özgür ölçüden söz edebilir; hiçbir metne aruz ölçüsü atfetmek gerekmez.
Yüksek Yayla Bitkileri
Edebî metne dönüştürülecek bilgilendirici metin
Yüksek rakımlı yaylalarda hava daha serindir. Bazı bitkiler, kısa büyüme mevsimine uyum sağlayarak çiçek açar. Bu bitkiler, toprağı tutma ve canlılara yaşam alanı oluşturma bakımından önemlidir. Yaylaların korunması, doğal çeşitliliğin sürmesine katkı verir. |
6. Soru · 20 Puan
“Yüksek Yayla Bitkileri” metnindeki ekolojik bilgileri koruyarak 5–7 cümlelik edebî bir paragraf yazınız. Yayla bitkilerine ilişkin bir imge ve bir kişileştirme kullanınız; yazım ve noktalamaya dikkat ediniz.
ÖRNEK CEVAP Yüksek yaylada rüzgârın sesi ince bir ezgiye dönüşüyordu. Serin havaya alışmış küçük çiçekler, kısacık yazı kaçırmamak için aceleyle gözlerini açıyordu. Toprağa sıkı sıkı tutunan kökleri, yamaçların sessiz bekçileriydi. Çiçeklerin arasında nice küçük canlı kendine bir yuva buluyordu. Bu renkli dünyanın bozulmaması, yaylanın özenle korunmasına bağlıydı. Her çiçek, doğanın geleceğe bıraktığı minik bir emanetti. |
Puanlama ölçütleri
· Serin hava, kısa büyüme, ekolojik işlev/koruma bilgisini koruma (6 puan)
· İmge ve kişileştirme yoluyla dönüştürme (6 puan)
· Paragraf bütünlüğü ve uzunluk (4 puan)
· Dil, yazım ve noktalama (4 puan)
Değerlendirme notu: Öğrencinin kullandığı söz sanatının adını ayrıca yazması beklenmez; metinde işlevsel kullanımı aranır.
PDF Dosyaları
Değerlendirme hakkında
Soruların örnek cevapları tek doğru yanıt değildir. Öğrencilerin metinden kanıt göstererek oluşturduğu tutarlı yorumlar, puanlama ölçütlerine göre değerlendirilebilir. Yazma sorularında özgünlük, bilgiye bağlılık, anlatım ve yazım–noktalama dikkate alınır.
Bu çalışma, yüklenen özgün örnek sınav ve ayrıntılı cevap anahtarına dayanır; resmî MEB ortak yazılı sınav belgesi değildir.
10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı Senaryo 5: 6 açık uçlu soruyu, metinleri, örnek cevapları ve puanlama ölçütlerini inceleyin. Yazma ve şiir çözümleme çalışmalarına sınav öncesi hazırlanabilirsiniz.
Yorumlar