1. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 1 Soruları ve Cevapları
Sözü Tartmak, Kültürü Taşımak
2026–2027 eğitim öğretim yılı için hazırlanan bu özgün Senaryo 1 yazılı örneği, toplam 6 açık uçlu sorudan ve 100 puandan oluşur. Aşağıda önce okuma metinleri, ardından her sorunun hemen altında örnek cevap ve ayrıntılı puanlama ölçütleri yer alır. Örnek cevaplar tek geçerli yanıt değildir; metne dayalı ve gerekçeli farklı yorumlar da kabul edilebilir. E-posta örnekleri, istenen kelime aralığına uygun biçimde genişletilmiştir. Bu çalışma resmî MEB sınavı değildir.
Okuma Metinleri
Terazinin Kefesi
Karagöz – kısa oyun kesiti • Bu sınav için yazılmış özgün metindir.
HACİVAT: (Perdeye girer.) Akşam mahallede bir söz meclisi kuracağız Karagöz’üm. Herkes sözünü tartarak konuşacak.
KARAGÖZ: İyi öyleyse! Ben de pazardan bir terazi alayım. Dün komşunun sözü ağır geldi, sırtım tutuldu.
HACİVAT: Aman efendim, sözün ağırlığı tartı kefesine konmaz. İnsan, söyleyeceği şeyin karşısındakini nasıl etkileyeceğini düşünmeli.
KARAGÖZ: Öyleyse dün bana “Dükkânın kapısı herkese açık.” diyen bakkal, gece neden kepengi kapattı?
HACİVAT: (Gülümser.) Her sözün bir görünen, bir de bağlamından doğan anlamı olur. “Kapısı açık” derken yardımseverliğini anlatmış.
KARAGÖZ: Demek mesele kapıda değil, gönülde! Benim terazi de bulundu: Bir kefeye söyleyeceğimi, öbürüne dinleyenin gönlünü koyarım.
HACİVAT: İşte şimdi sözün hem tartıldı hem yerine ulaştı.
İki Defterin Arası
Türk dünyası kültürünü konu alan hikâye • Bu sınav için yazılmış özgün metindir.
Kazan’daki eski evin koridoru, Derya’ya her sabah bir harita gibi görünürdü. Duvarlarda farklı şehirlerin fotoğrafları vardı; oysa hiçbirinde bir yol çizgisi yoktu. Büyükannesinin masasında yan yana duran iki defter, evin asıl haritasıydı. Birinde çocukken dinlediği ninniler, ötekinde bu ninnileri bugünkü kelimelerle anlatma denemeleri bulunuyordu.
Bir gün okul için “Bizi birbirimize bağlayan şey nedir?” sorusuna cevap yazması istendi. Derya önce trenleri ve uçakları düşündü. Sonra büyükannesinin, defterlerdeki aynı ezgiyi iki ayrı sözle söylediğini hatırladı. “Sözcükler değişince şarkı da değişiyor mu?” diye sordu.
“Ezgiyi taşıyan yalnız ses değildir,” dedi büyükanne, sararmış sayfayı düzelterek. “Birinin söylediğine ötekinin kulak vermesidir.” Derya bu cümleyi hemen yazmadı. Önce büyükannesine ninniyi bir kez daha söylemesini rica etti. Ardından kendi sesiyle kaydetti; unutulmayacak kadar sağlam sandığı şeylerin de emek istediğini ilk kez fark etti.
Ertesi gün ödevinin başlığı “Aramızdaki Yol”du. Kâğıda şehir adlarını yazmadı. İki defterin arasına bırakılmış küçük, boş bir sayfanın resmini çizdi. Altına yalnızca şunu ekledi: “Bu sayfa, biz dinledikçe dolacak.”
Taşın Önünde
Anı niteliğinde özgün kısa metin • Özgün anı metni; Orhun Yazıtları’ndan doğrudan alıntı içermez.
Müzedeki yazıt kopyasının karşısında uzun süre durdum. Yanımdaki arkadaşım taşın üzerindeki işaretlere bakıp “Bunları okuyamıyorsak bize ne söyler?” diye sordu. Ben önce bir cevap bulamadım. Sonra açıklama levhasında yazıtların yöneticilerle halk arasındaki sorumluluğa, birlik ve geçmişten ders çıkarmaya değindiğini okudum.
İçimde beklenmedik bir yakınlık oluştu; sanki çok eski bir çağdan biri bana doğrudan sesleniyordu. Fakat dönüş yolunda bunun kendi duygum olduğunu düşündüm. Yazıtın tarihî bağlamını öğrenmek, hissettiğim yakınlığı sınamak için gerekliydi. Bir tarih kitabı ile açıklamalı bir metin karşılaştırması bulmaya karar verdim.
Bir Diyeceğim Var! ve Kültür Yolculuğu: Sorular ve Örnek Cevaplar
Her soru için örnek cevap ve ayrıntılı puanlama ölçütleri
1. Soru — 15 Puan | Terazinin Kefesi
Hacivat ile Karagöz arasında yanlış anlamaya yol açan iki sözü belirleyiniz. Bu yanlış anlamaların oyun kişilerini ve mizahı nasıl şekillendirdiğini açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP:
“Sözünü tartmak” ifadesini Karagöz gerçek bir teraziyle tartma olarak; “kapısı herkese açık” sözünü de bakkalın fiziksel kapısının her saat açık olması şeklinde anlar. Hacivat mecaz ve bağlamı açıklar, Karagöz somut ve doğrudan yorumlar. Bu söyleyiş karşıtlığı çatışma ve sözlü mizah doğurur.
Puanlama ölçütleri: • İlk yanlış anlamayı uygun metin kanıtıyla belirleme (4 puan)• İkinci yanlış anlamayı uygun metin kanıtıyla belirleme (4 puan)• Hacivat-Karagöz dil/karakter karşıtlığını açıklama (4 puan)• Yanlış anlamanın komik etkiye katkısını gerekçelendirme (3 puan)
Not: Kaynak cevap anahtarındaki ölçütlere göre, metinle uyumlu ve gerekçeli farklı yanıtlar kabul edilebilir.
2. Soru — 12 Puan | İki Defterin Arası
Derya okul ödevini hazırlarken büyükannesinden ne ister? Bu isteğinin arkasındaki amacı metne göre belirtiniz.
ÖRNEK CEVAP:
Büyükannesinden ninniyi bir kez daha söylemesini ister, sonra kaydeder; sesi ve ninniyi unutulmaktan korumak, dinlemek ve kuşaklar arasında aktarmak için.
Puanlama ölçütleri: • Ninniyi yeniden söylemesini istediğini belirtme (5 puan)• Ses kaydı yaptığını belirtme (3 puan)• Kültürel aktarım/koruma amacını açıklama (4 puan)
Not: Kaynak cevap anahtarındaki ölçütlere göre, metinle uyumlu ve gerekçeli farklı yanıtlar kabul edilebilir.
3. Soru — 16 Puan | İki Defterin Arası
“Bu sayfa, biz dinledikçe dolacak.” cümlesinin örtük anlamını metindeki iki ayrıntıdan hareketle yorumlayınız.
ÖRNEK CEVAP:
Boş sayfa, kültürel mirasın tamamlanmış değil, her kuşağın katkısıyla yeniden anlam kazanan bir bağ olduğunu gösterir. İki defterin yan yana durması ve büyükannenin ninnisini Derya’nın kaydetmesi kültürel aktarımın geçmişle bugünün iş birliği olduğunu destekler.
Puanlama ölçütleri: • Cümlenin örtük iletisini açıklama (6 puan)• İki deftere veya ninniye dayalı ilk metin kanıtı (4 puan)• Kaydetme/dinleme/ödev ayrıntısına dayalı ikinci kanıt (4 puan)• Kanıtlarla çıkarım arasında açık bağlantı (2 puan)
Not: Kaynak cevap anahtarındaki ölçütlere göre, metinle uyumlu ve gerekçeli farklı yanıtlar kabul edilebilir.
4. Soru — 17 Puan | İki Defterin Arası
“İki Defterin Arası” hikâyesinin anlatıcısını belirleyiniz. Olayın geçtiği başlıca mekânı ve zaman akışını metinden örnek göstererek açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP:
Olaylar üçüncü kişi anlatıcıyla aktarılır; anlatıcı Derya’dan adıyla söz eder. Başlıca mekân Kazan’daki büyükannenin eski evi/koridoru ve masasıdır; bir gün verilen ödev, ertesi günün sunumu şeklinde ileriye doğru zaman akışı vardır. Derya’nın önceki ninniyi hatırlaması kısa bir geçmişe dönüştür.
Puanlama ölçütleri: • Üçüncü kişi anlatıcıyı doğru saptama (5 puan)• Kazan’daki ev/mekânı saptama (4 puan)• Bir gün–ertesi gün zaman akışını örnekleme (5 puan)• Anlatıcı veya zaman için metinden bir dayanak gösterme (3 puan)
Not: Kaynak cevap anahtarındaki ölçütlere göre, metinle uyumlu ve gerekçeli farklı yanıtlar kabul edilebilir.
5. Soru — 20 Puan | İki Defterin Arası ve Taşın Önünde
“İki Defterin Arası” metnindeki “dinlemek” düşüncesi ile “Taşın Önünde” metnindeki “tarihî bağlamı öğrenmek” düşüncesini karşılaştırınız. Bir okuyucunun kültürel mirasla ilgili duygusal yorumunu nasıl denetleyebileceğini, iki metinden kanıtla ve somut bir okuma stratejisi önererek açıklayınız.
ÖRNEK CEVAP:
“İki Defterin Arası” metninde büyükannenin sesini dikkatle dinlemek, yaşayan belleğe katılmaktır; “Taşın Önünde” metninde anlatıcının hissettiği yakınlık kendi öznel izlenimi olarak ayrılır ve yazıtın tarihî bağlamı araştırılmak istenir. Okuyucu hem tanıklıkları dinlemeli hem açıklamalı metin, tarih kaynağı veya karşılaştırmalı okuma yoluyla çıkarımlarını sınamalıdır.
Puanlama ölçütleri: • İki metnin kültürel belleğe yaklaşımını doğru ayırt etme (6 puan)• “İki Defterin Arası” metninden somut kanıtla görüşü destekleme (4 puan)• “Taşın Önünde” metninden somut kanıtla görüşü destekleme (4 puan)• Uygulanabilir kaynak karşılaştırma/eleştirel okuma stratejisi önerme (6 puan)
Not: Kaynak cevap anahtarındaki ölçütlere göre, metinle uyumlu ve gerekçeli farklı yanıtlar kabul edilebilir.
6. Soru — 20 Puan | İki Defterin Arası
Okulunuzda “Aileden Kalan Sesler” adlı bir kültür belleği sergisi düzenlenecektir. “İki Defterin Arası” metninden hareketle okul kütüphanesi sorumlusuna, ninni kayıtlarının izin alınarak sergide kullanılmasını öneren 90–120 kelimelik bir e-posta yazınız. Alıcı, konu, hitap, gerekçe, somut öneri ve kapanış bulunmalıdır.
ÖRNEK CEVAP:
Alıcı: Okul kütüphanesi sorumlusu
Konu: Aileden Kalan Sesler sergisi için öneri
Sayın Kütüphane Sorumlumuz,
Okulumuzda düzenlenecek “Aileden Kalan Sesler” sergisinde aile büyüklerimizden izin alarak kaydedeceğimiz ninnilere de yer vermeyi öneriyorum. Böylece farklı şehirlerde yaşasak da ortak kültürel belleğimizi duyabilir, kuşaklar arasındaki bağı somutlaştırabiliriz. Öncelikle gönüllü öğrenciler aileleriyle görüşerek kayıt için yazılı onay alabilir. Ardından ninnilerin nerede ve kimden öğrenildiğini anlatan kısa bilgi kartları hazırlanabilir. Kayıtları yalnızca izin verilen kapsamda paylaşmalı, istemeyen ailelerin bilgilerini gizli tutmalıyız. Sergi alanında bir dinleme köşesi ve farklı ezgileri karşılaştıran bir pano da kurabiliriz. Böylece ziyaretçiler farklı kuşakların ortak seslerini dinleyip karşılaştırma fırsatı da bulacaktır. Uygun görürseniz sınıfımızla birlikte görev dağılımı ve izin formu taslağı hazırlamak isterim.İlginize teşekkür ederim. Saygılarımla.
11. sınıf öğrencisi
Puanlama ölçütleri: • Alıcı-konu-hitap-kapanış düzeni (4 puan)• Amaca uygun ve anlaşılır gerekçe (5 puan)• İzin/gönüllülük gözeten somut uygulama önerisi (5 puan)• Muhataba uygun nazik ve tutarlı dil (4 puan)• Yazım, noktalama, paragraf bütünlüğü (2 puan)
Not: Kaynak cevap anahtarındaki ölçütlere göre, metinle uyumlu ve gerekçeli farklı yanıtlar kabul edilebilir.
Bu özgün örnek sınav, “Bir Diyeceğim Var!” ve “Kültür Yolculuğu” temalarından 6 açık uçlu soru içerir. Karagöz metnindeki söz oyunları, “İki Defterin Arası” hikâyesindeki kültürel aktarım ve anı türündeki tarihî hafıza öne çıkar. Sorular ve ayrı ayrıntılı cevap anahtarı Word ve PDF biçimlerinde sunulur.
Yorumlar