9. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 1 Soruları ve Cevapları

15 saat önce

5 dakikada okunur

6 açık uçlu soru • 100 puan

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı sınavına hazırlanıyorsanız Senaryo 1 için hazırlanan bu örneği kullanabilirsiniz. Aşağıda Sözün İnceliği ve Anlam Arayışı temalarına ilişkin okuma metinleri, açık uçlu sorular, her sorunun hemen altında örnek cevaplar ve ayrıntılı puanlama ölçütleri yer alıyor.

1. Tema: Sözün İnceliği

Bu bölümde “Pencere” şiiri ve “Bir Cümlenin İzinde” denemesiyle ilgili sorular bulunuyor.

Pencere · Şiir

Sabah, ince bir iplik gibi sarktı saçağa,

Dünkü yağmur taşlarda bıraktı sesini.

Bir serçe, ıslak çatının ucunda

Küçücük bir anahtar çevirdi sanki.

Uykulu sokak araladı gözlerini;

Gün, kapılardan önce içeri girdi.

Bir Cümlenin İzinde · Deneme

İnsan bazen bir yere geç kalır, bazen de söylemesi gereken güzel bir söze. Otobüste yanına oturan yaşlıya yer veren bir gencin davranışını herkes görür. Oysa gencin “Buyurun, pencere kenarı sizin olsun.” derken sesine kattığı içtenliği yalnızca yanındaki kişi duyabilir. Bana kalırsa kelimelerin değeri sözlükte yazan anlamlarıyla sınırlı değildir; onları nasıl ve ne zaman söylediğimiz de önemlidir.

Bir arkadaşınızın zor gününde “Üzülme.” demek başka, “İstersen biraz yürüyelim; anlatmak istediğinde dinlerim.” demek başkadır. İkinci cümle, karanlık bir odada açılan küçük bir pencere gibidir. Sözün inceliği belki de burada başlar: Karşımızdakinin durumunu görmeye çalıştığımız yerde.

1. Soru | 12 puan

Şiirde sabahın gelişi hangi ana duyguyla anlatılmıştır? Bu duyguyu destekleyen iki söz grubunu metinden yazınız.

ÖRNEK CEVAP:

Sabahın gelişi umut, ferahlık ve yenilenme duygusuyla anlatılmıştır. “Uykulu sokak araladı gözlerini” ve “Gün, kapılardan önce içeri girdi” sözleri bu canlanmayı destekler.

Puanlama ölçütleri:

• 4 puan: Ana duyguyu umut/ferahlık/yenilenme olarak belirleme

• 4 puan: Birinci uygun söz grubunu gösterme

• 4 puan: İkinci uygun söz grubunu gösterme

2. Soru | 15 puan

Denemenin ana düşüncesini belirtiniz. “Karanlık bir odada açılan küçük bir pencere” benzetmesinin, metindeki düşünceyi nasıl güçlendirdiğini açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP:

Kelimelerin değeri yalnızca anlamlarında değil; özenli, içten ve karşıdakini anlayan bir söyleyişle kullanılmalarındadır. Pencere benzetmesi, içten ve dinlemeye açık bir sözün zor durumda kalan kişiye ferahlık ve umut verebileceğini somutlaştırır.

Puanlama ölçütleri:

• 5 puan: Ana düşünceyi doğru belirleme

• 5 puan: Benzetmenin hangi durumu karşıladığını açıklama

• 5 puan: Benzetmenin anlamı duygusal/estetik bakımdan güçlendirmesini gerekçelendirme

3. Soru | 20 puan

“Pencere” şiirindeki sabah sahnesini, şiirin umutlu havasını koruyarak 5-6 cümlelik tek bir betimleme paragrafına dönüştürünüz. En az iki duyusal ayrıntı kullanınız; yazım ve noktalama kurallarına uyunuz.

ÖRNEK CEVAP:

Gece boyunca yağan yağmur, dar sokağın taşlarını koyu bir parlaklığa bürümüştü. Saçaktan süzülen son damlalar ince seslerle yere düşüyordu. Güneşin ilk ışığı çatının kenarına dokununca ıslak kiremitler parladı. Küçük bir serçe cıvıldayarak sanki bütün sokağı uyandırdı. Pencereler birer birer açıldı ve serin sabah havası odalara doldu. Sokak, yeni bir güne sessiz bir sevinçle başladı.

Puanlama ölçütleri:

• 6 puan: Şiirdeki sabah ve umut duygusunu koruma

• 6 puan: En az iki yerinde ve duyusal betimleyici ayrıntı kullanma

• 4 puan: 5-6 cümlelik tutarlı tek paragraf oluşturma

• 4 puan: Yazım, noktalama ve dil bilgisi doğruluğu

2. Tema: Anlam Arayışı

Bu bölümde “Yağmurdan Sonra” hikâyesi ve “İlk Kütüphane Kartım” anısı üzerinden okuduğunu anlama ve metinler arası karşılaştırma becerileri ölçülüyor.

Yağmurdan Sonra · Hikâye

Nisan, okul çantasının kopan askısını elinde tutarak dedesinin küçük tamir dükkânına girdi. Kapının üzerindeki çan, sokağın yağmur kokusuna karışan ince bir ses çıkardı. İçeride duvar saatinin tik takları, dışarıdaki araba gürültüsünden daha belirgindi. Nisan, dedesinin eski bir yağmurluğun söküğünü dikkatle diktiğini görünce iç geçirdi.

“Dede, yenisini almak varken bunlarla neden bu kadar uğraşıyorsun?” diye sordu. Dedesi gözlüğünü düzeltip “Önce bir dinle bakalım ne anlatıyor.” dedi. Nisan, bir kumaşın anlatacak neyi olabileceğini düşünüp gülümsedi.

O sırada dükkâna, sabahları gazeteleri dağıtan kurye girdi. Yağmurluğu bisikletinin zincirine takılmıştı. “Bunu yenisiyle değiştiremem. Annem üniversiteyi kazandığım gün almıştı.” dedi. Dede, yağmurluğun yırtığına dikkatle eğildi. Nisan bu kez saati değil, adamın yağmurluğu tutan ellerini izledi. Dikişler tamamlanınca kurye kolunu kumaşa soktu, omzunu hareket ettirdi ve gülümsedi.

Kurye çıktıktan sonra dede, Nisan’ın çantasını aldı. “Bunun da yola devam etmeye hakkı var.” dedi. Nisan, birden dükkândaki eşyaların neden bu kadar özenle bekletildiğini anladı. Dışarıda yağmur durmuştu; kaldırım taşları, bulutların arasından sızan ışığı saklıyordu.

4. Soru | 12 puan

Hikâyenin temel olayını ve olayın geçtiği yeri yazınız. Olayın gelişmesinde belirleyici olan iki kişiyi belirtiniz.

ÖRNEK CEVAP:

Temel olay: Nisan’ın kopan çantasını tamir ettirmek için dedesinin dükkânına gitmesi ve kurye olayından sonra onarımın anlamını kavramasıdır. Mekân: Dedesinin tamir dükkânı. Kişiler: Nisan ve dedesi (kurye de belirleyici kişi olarak kabul edilebilir).

Puanlama ölçütleri:

• 5 puan: Temel olayı ana hatlarıyla aktarma

• 3 puan: Mekânı doğru belirtme

• 4 puan: İki belirleyici kişiyi yazma; kişi başına 2 puan

5. Soru | 16 puan

Nisan’ın eski eşyalara bakışı hikâyenin başında ve sonunda nasıl değişmiştir? Bu değişime yol açan olayı metinden hareketle açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP:

Başta Nisan onarmayı zaman kaybı sayar; yenisini almanın daha kolay olduğunu düşünür. Kuryenin yağmurluğunu annesiyle ilgili bir hatıra nedeniyle sakladığını öğrenmesi, eşyanın maddi değer dışında duygusal değeri olabileceğini görmesini sağlar. Sonda dedesinin özenini anlar.

Puanlama ölçütleri:

• 5 puan: Başlangıçtaki tutumu belirtme

• 6 puan: Kuryenin yağmurluğuna ilişkin olayın etkisini açıklama

• 5 puan: Sondaki değişimi ve metin dayanağını gösterme

İlk Kütüphane Kartım · Anı

İlk kütüphane kartımı aldığım günü hâlâ hatırlarım. Ortaokul birinci sınıftaydım. Yağmurlu bir mart öğleden sonrası annemle mahalle kütüphanesine sığınmıştık. Rafların arasında yürürken ciltleri yıpranmış bir öykü kitabının sayfalarının arasından küçük bir not düştü: “Bu kitabı bitirince başka birine öner.”

Kütüphaneci, notu yıllar önce bir okurun bıraktığını söyledi. O gün kitabı ödünç aldım. Son sayfayı kapattığımda notu yeniden yerine koydum; yanına da kendi önerimi yazdım. Annem dönüşte “Bugün yalnızca kitap okumadın; bir okurla konuştun.” dedi. Şimdi bir kitabı elime aldığımda o yağmurlu günü düşünürüm. Bazen tanımadığımız insanların küçük izleri, uzun süre bizimle kalır.

6. Soru | 25 puan

“Yağmurdan Sonra” hikâyesi ile “İlk Kütüphane Kartım” anısında küçük davranışların bıraktığı izleri karşılaştırınız. Ortak düşünceyi belirleyiniz, her metinden birer kanıt gösteriniz ve hikâye ile anının anlatımındaki temel farkı belirtiniz.

ÖRNEK CEVAP:

İki metinde de küçük ve özenli davranışların başkalarının yaşamında/hatıralarında kalıcı bir anlamı olduğu düşüncesi vardır. Hikâyede dedenin tamiri, kurye için annesinin hediyesini korur ve Nisan’ın bakışını değiştirir. Anıda bir okurun kitabın içine koyduğu not, anlatıcıda kalıcı bir okuma alışkanlığına dönüşür. Hikâye kurgulanmış olaylar etrafında üçüncü kişiyle; anı geçmişte yaşandığı belirtilen bir deneyimin birinci kişi tarafından hatırlanmasıyla aktarılır.

Puanlama ölçütleri:

• 7 puan: Ortak iletiyi açık ve kapsayıcı biçimde belirleme

• 6 puan: Hikâyeden somut kanıt ve açıklama

• 6 puan: Anıdan somut kanıt ve açıklama

• 6 puan: Kurmaca hikâye / yaşanmış olayı hatırlatan anı ayrımını, anlatıcı farkıyla birlikte gösterme

Cevaplar nasıl değerlendirilmeli?

Buradaki yanıtlar örnektir. Aynı sözcükleri kullanmak zorunlu değildir; metne uygun, gerekçeli ve isabetli farklı cevaplar da kabul edilebilir. Betimleme sorularında tek bir hazır paragrafı ezberlemek yerine duyusal ayrıntı, anlam bütünlüğü ve yazım-noktalama ölçütlerine dikkat edin. Bu çalışma resmî sınav belgesi değildir.