9. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 3 Soruları ve Cevapları

15 saat önce

5 dakikada okunur

7 açık uçlu soru • 100 puan

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 2. yazılı sınavı için Senaryo 3 örneğini inceleyin. Sözün İnceliği ve Anlam Arayışı temalarına ait “Kıyı Defteri” şiiri, “Bakmayı Öğrenmek” denemesi, “Boş Değil” hikâyesi ve “İlk Fotoğrafım” anısı üzerinden hazırlanmış 7 açık uçlu soru, ayrıntılı örnek cevapları ve puanlama ölçütleri bu yazıda bir arada.

1. Tema: Sözün İnceliği

Şiirde ana duygu, denemede öznel anlatım ve betimleyici yazma becerileri bu bölümde ölçülüyor.

Kıyı Defteri · Şiir

Kıyıda bir taş saklıyor denizin sesini,

Dalgalar her gelişte adımı siliyor kumdan.

Ufka asılmış ince bir bulut

Gidemediğim yolları gösteriyor bana.

Bir martı, boşluğu beyaz bir çizgiyle bölüyor;

Ben susunca kıyı konuşuyor.

Bakmayı Öğrenmek · Deneme

Bir yere her gün gitmek, orayı her gün görmek demek midir? Ben uzun süre ikisini aynı şey sandım. Okul yolundaki köprünün yanından yüzlerce kez geçtim; korkuluğuna sarılmış sarmaşığı ancak yağmurlu bir sabah fark ettim. Yaprakların üstündeki damlalar, biri tarafından özenle yerleştirilmiş cam parçalarına benziyordu.

Sanatçıların bizden farklı gözlere sahip olduğunu söylemek kolaydır. Belki de asıl fark, baktıkları şeyin yanında biraz daha uzun kalabilmeleridir. Resim, şiir ve müzik bazen bize yeni bir dünya göstermez; her gün önünden geçtiğimiz dünyanın kapısını aralar. O sabah köprünün üstünden daha yavaş yürüdüm. Şehir değişmemişti ama ben şehrin içinde ilk kez durup bakıyordum.

1. Soru | 10 puan

“Kıyı Defteri” şiirinde ağır basan duygu nedir? Bu duyguyu destekleyen bir dizeyi yazıp kısaca açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP:

Özlem, içe dönüş, hüzünlü düşünüş veya arayış duyguları baskındır. “Gidemediğim yolları gösteriyor bana” dizesi erişilemeyen yolları/düşleri çağrıştırır.

Puanlama ölçütleri

• 4 puan: Metne uygun ana duyguyu belirleme

• 3 puan: Destekleyici dize seçme

• 3 puan: Dize ile duygu arasındaki bağı açıklama

2. Soru | 14 puan

“Bakmayı Öğrenmek” denemesinin ana düşüncesini yazınız. Metnin öznel bir anlatımı olduğunu gösteren bir ifadeyi bulup sanatla gündelik yaşam arasında kurulan bağı açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP:

Ana düşünce: Sanat, çevremizdeki sıradan ayrıntıları fark etmeyi sağlar; dikkatli bakış algımızı değiştirir. “Ben uzun süre ikisini aynı şey sandım.” veya “Belki de asıl fark…” öznel anlatım örneğidir. Şiir/resim/müzik sıradan gördüğümüz şeylerdeki güzelliği görünür kılar.

Puanlama ölçütleri

• 4 puan: Ana düşünceyi belirleme

• 4 puan: Öznel ifadeyi metinden gösterme

• 6 puan: Sanat ile gündelik yaşama dikkatli bakış arasındaki ilişkiyi açıklama

3. Soru | 18 puan

“Kıyı Defteri” şiirindeki kıyıyı ve denizi, özlem duygusunu koruyarak 5-6 cümlelik tek bir betimleme paragrafı biçiminde yazınız. En az iki duyusal ayrıntı ve doğru yazım-noktalama kullanınız.

ÖRNEK CEVAP:

Akşamüstü kıyıya vardığımda deniz, küçük taşların arasına durmadan fısıldıyordu. Islak kumun üzerine bıraktığım ayak izlerini dalgalar yavaşça sildi. Ufukta ince, solgun bir bulut uzanıyordu. Bir martı kanadını açarak gri gökyüzünde beyaz bir çizgi çizdi. Tuz kokusu rüzgârla yüzüme çarptı; uzaklara gitme isteğim daha da büyüdü. Ben sustum, denizin sesi içimdeki özlemi anlatmaya devam etti.

Puanlama ölçütleri

• 6 puan: Kıyı/deniz ortamını ve özlem duygusunu koruma

• 4 puan: En az iki duyuya seslenen yerinde ayrıntı

• 4 puan: 5-6 cümleli bağdaşık, akıcı tek paragraf

• 4 puan: Yazım ve noktalama doğruluğu

2. Tema: Anlam Arayışı

Hikâye ve anı metinleri üzerinden gözlem, bakış açısındaki değişim ve metinler arası karşılaştırma becerileri ele alınıyor.

Boş Değil · Hikâye

Burak, fotoğraf kulübünün “Mahallemin Gizli Köşesi” sergisi için konu arıyordu. Herkes rengârenk dükkânları, parkları ya da tarihi evleri çekmişti. Burak’ın evinin karşısında ise iki bina arasında sıkışmış, çevresi tel örgüyle kapatılmış bir arsa vardı. “Burada fotoğraflanacak hiçbir şey yok.” diye düşündü. Yine de öğretmeninin “Bazen ilk gördüğünüz şeye ikinci kez bakmanız gerekir.” sözünü hatırlayıp fotoğraf makinesini yanına aldı.

Arsanın önünde uzun süre bekledi. Önce paslı bir kutu, ardından kırık bir kaldırım taşı gördü. Tam dönecekken tel örgünün dibinde mor bir çiçek fark etti. Bir arı çiçeğin çevresinde dolaşıyordu. Yanındaki binanın görevlisi Suna Hanım yaklaşarak “İlkbaharda burada önce bu çiçekler açar.” dedi. “Sonra serçeler gelir; yazın da gölgede kediler uyur. Boş sandığın yerin de bir takvimi var.”

Burak ertesi gün yeniden geldi. Bu kez kadraja bütün arsayı değil, çatlak betonun arasından yükselen çiçeği ve ona düşen sabah ışığını aldı. Fotoğrafını sergide “Boş Değil” adıyla sundu. Arkadaşları ona çekim yerini sorduklarında sokağı tarif etti. Birkaçının “Oradan her gün geçiyoruz; hiç dikkat etmemişiz.” dediğini duyunca gülümsedi.

4. Soru | 10 puan

Burak’ın fotoğraf kulübünden aldığı görev nedir? Çektiği fotoğrafı hangi adla sergilemiştir?

ÖRNEK CEVAP:

Görevi “Mahallemin Gizli Köşesi” sergisi için bir fotoğraf hazırlamaktır. Fotoğrafını “Boş Değil” adıyla sergilemiştir.

Puanlama ölçütleri

• 5 puan: Sergi için mahalleden bir yer/ayrıntı fotoğraflama görevini belirtme

• 5 puan: Fotoğrafın adını doğru yazma

5. Soru | 14 puan

Burak’ın arsaya ilişkin düşüncesi nasıl değişmiştir? Bu değişimde etkili olan iki ayrıntıyı metinden gösteriniz.

ÖRNEK CEVAP:

Burak önce arsanın fotoğraflanmaya değer hiçbir şey barındırmadığını düşünür; sonra küçük yaşam izlerini fark edip burayı değerli bulur. Mor çiçeği ve arıyı görmesi, Suna Hanım’ın serçeler ve kedilerden söz etmesi veya ışığın çiçeğe düşmesi dönüşümü destekler.

Puanlama ölçütleri

• 4 puan: Başlangıç ve sonuç tutumunu karşılaştırma

• 5 puan: Birinci somut ayrıntıyı gösterme

• 5 puan: İkinci somut ayrıntıyı gösterme

İlk Fotoğrafım · Anı

Sekizinci sınıfta görsel sanatlar öğretmenimiz bizden mahallemizin bir ayrıntısını fotoğraflamamızı istemişti. Ben en güzel görüntüyü bulmak için akşamüstü uzun süre dolaşmış, sonunda eve eli boş dönmüştüm. Babam, ertesi sabah pencereden dışarı bakmamı önerdi.

Gün doğarken karşı apartmanın duvarına ince bir ışık çizgisi düşüyordu. Alt kattaki terzi dükkânının camında o çizgi ikiye katlanıyordu. Her gün gördüğüm sokağın bu hâlini ilk kez fark etmiştim. Fotoğrafı çekip sınıfa götürdüm. Öğretmenim, “Güzellik bazen uzağa gitmeyi değil, dikkat etmeyi ister.” dedi. Şimdi bir yolculuğa çıktığımda fotoğraf makinesini hemen kaldırmam; önce bulunduğum yere bakar, sonra neyi saklamak istediğime karar veririm.

6. Soru | 14 puan

“İlk Fotoğrafım” anısında anlatıcının fotoğraf çekme anlayışı nasıl değişmiştir? Bu değişimin geçmişte yaşanmış bir deneyimden çıkarıldığını gösteren bir ifadeyle açıklayınız.

ÖRNEK CEVAP:

Anlatıcı önce ilgi çekici görüntüyü uzaklarda ararken sonradan gündelik çevrenin ayrıntılarını fark etmeyi ve fotoğraftan önce bakmayı önemser. “Sekizinci sınıfta… istemişti”, “Şimdi bir yolculuğa çıktığımda…” ifadeleri geçmişte yaşanan olay ile bugünkü alışkanlığı bağlar.

Puanlama ölçütleri

• 4 puan: İlk bakış açısını açıklama

• 5 puan: Yeni bakış açısını açıklama

• 5 puan: Geçmiş ve şimdiki zamanı ilişkilendiren metin kanıtı verme

7. Soru | 20 puan

“Boş Değil” hikâyesi ile “İlk Fotoğrafım” anısının ortak iletisini belirleyiniz. Her metinden bir kanıt sunarak bakış açısındaki değişimi karşılaştırınız; anlatıcı özellikleri bakımından bir farklılık yazınız.

ÖRNEK CEVAP:

Ortak ileti, güzelliğin ve anlamın çoğu zaman gözümüzün önündeki küçük ayrıntılarda bulunduğu, bunun farkına varmak için dikkatle bakmamız gerektiğidir. Burak mor çiçeği fark ederek arsanın “boş” olmadığını anlar; anı anlatıcısı pencere önündeki ışığı görerek çevresinin güzelliğini fark eder. Hikâye Burak’ın yaşadıklarını üçüncü kişili anlatımla, anı ise anlatıcının kendi geçmiş deneyimini birinci kişiyle aktarır.

Puanlama ölçütleri

• 6 puan: Ortak iletiyi belirleme

• 5 puan: Hikâyeden değişime dair somut kanıt sunma

• 5 puan: Anıdan değişime dair somut kanıt sunma

• 4 puan: Üçüncü kişi hikâye / birinci kişi anı anlatımı farklılığını gösterme

Örnek cevaplar nasıl değerlendirilmeli?

Buradaki yanıtlar örnektir; aynı ifadelerin kullanılması zorunlu değildir. Metne dayanan, gerekçeli ve doğru farklı yanıtlar da kabul edilebilir. Yazma sorusunda betimlemenin bütünlüğü, duyusal ayrıntılar ve yazım-noktalama ölçütleri dikkate alınmalıdır. Bu içerik özgün bir örnek yazılı çalışmasıdır, resmî sınav soruları olarak sunulmaz.