top of page


Fiillerde Zaman, Kip, Kişi ve Olumsuzluk
Fiillerde Zaman Fiillerde Kişi Fiil Kipleri Bildirme Kipleri (Haber Kipleri) Dilek Kipleri (Tasarlama Kipleri) Fiillerde Şahıs Ekleri Fiillerde Olumsuzluk Eylemlerde Zaman Eylemlerin temel anlamlarından biri de zaman ilgisidir. Zaman; başlangıcı, sonu olmayan; başlangıç ve son düşünülemeyen soyut bir süre kavramıdır, bir akıştır. Genel olarak üçe ayrılır: I. Geçmiş zaman II. Şimdiki zaman III. Gelecek zaman I. Geçmiş zaman: İş (edim), anlatıştan önce yapılmıştır: Orhan dün ge


Fiillerin (Eylemlerin) Yapısı
Basit Fiiller Türemiş Fiiller Birleşik Fiiller Kurallı Birleşik Fiiller Özel Birleşik Fiiller Yardımcı Eylemle Yapılmış Birleşik Fiiller Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller Deyim Biçiminde Birleşik Fiiller Eylemler yapılarına göre üçe ayrılır: I. Yalın (yalınç, basit, kök, asıl) eylemler II. Türemiş eylemler III. Birleşik eylemler Basit (Yalın) Fiiller Aslında eylem olan; başka bir sözcükten türememiş, başka bir sözcükle birleşmemiş eylemlerdir. Uğraş, didin, düşün, ara, bul,


Sıfat-Fiiller (Ortaçlar)
Ortaçlar, varlıkları niteledikleri ya da belirttikleri için sıfat; özne, nesne, tümleç alarak yan önerme kurdukları için de eylem gibi görev yapan sözcüklerdir. Ortaç türeten ekler şunlardır: -An, -(I)r, -AcAk, -mIş, -DIk,- AsI. -An Ekiyle Türemiş Ortaçlar Ocağın sönmeye başlayan ateşine baktı. Çekici bırakan eliyle terini sildi. (Ömer Seyfettin) Bekleyen derviş muradına ermiş. (Atasözü) Bana yol gösteren benden olmalı; Olamaz Türk’e baş Türk’üm demeyen. (Ziya Gökalp) Atı ala


İsim-Fiiller (Ad-Eylemler)
Ad-eylemler, eylemlere -mA, -mAk ve -Iş ekleri getirilerek türetilen ve cümlede ad gibi görev yapan sözcüklerdir. Örneklerle inceleyelim: Okula gitmek için evden çıktım. Karlı yollarda yürümek istiyorum. Karşıya geçmekten vazgeçtim. Orhan yazı yazmayı, kitap okumayı sever. Şiiri güzel okuyuşunuz, öğretmeni mutlu etti. Yukarıdaki örneklerde italik harflerle dizilen sözcükler; • Eylemden türemiştir. • Birer işin, oluş ve kılışın adıdır. • Eylem gibi tümleçleri, nesneleri vardır


Zarf-Fiiler (Ulaçlar - Bağ-Fiiller)
Ulaçlar, belli eklerle eylemlerden türetilen ve cümlede belirteç göreviyle kullanılan sözcüklerdir. Ulaçlar, Türkçenin önemli bir özelliğidir. Birçok dilde önermeleri ilgi adılı ya da bağlaç gibi bir sözcük bağlarken Türkçede bu görevi ortaçlar ile ulaçlar yapar. Böylece cümleler gereksiz fazlalıklardan sıyrılmış olur. -Ip Ekiyle Türemiş Ulaçlar Erişip bahara bülbül yenilendi sohbet-i gül. Yine nevbet-i tahammül dil-i bikarara düştü. (Şeyh Galip, XVIII.) Eylem tabanlarının so


Fiil (Eylem)
Varlıkların yaptıkları işleri, hareketleri, kılışları, yargıları zamana ve kişiye bağlayarak anlatan sözcüklere eylem (Fiil) denir. Sabaha karşı Plevne’den geçiyorduk. Alaca karanlıkta pencereyi açtım. Plevne ovasını görmek, arz üzerinde hakir bir mezarı kalmayan zavallı babamın ruh-ı menfa-nişinini biraz teneffüs etmek istiyordum. Eyvah, yüksek ve zengin ekinleri okşayan gece rüzgârı dedi ki: “Babanın kanını emen bu toprak, babanın cismü ruhuna yabancı açlıklara sünbüle-i gı


Ek Fiil (Ek Eylem)
Ad soylu bütün sözcüklerin sonlarına gelerek onların yüklem olmalarını sağlayan ve basit zamanlı eylem çekimlerinden birleşik zamanlı kipler oluşturan biçimlere ek eylem (ek Fiil) denir. Ekleşerek sözcüklere bitişen ek eylemler vurguyu çekmez; vurgu, kendilerinden önceki hecede kalır: Zengindi, öğrenciymiş, buradaysa, sıcaktır, görecektim, aramıştır, geldiyse, anlatıyormuş... Ek eylemin asıl eylemlerden farklı olarak yalnızca bildirme niteliğinde olan dört kipi vardır. Bunlar


Birleşik Zamanlı Fiiller
Aşağıdaki örneklerde italik yazılan eylemleri çözümlemeye çalışalım: Karşımda Hisar gibi Niğde yükseliyordu. Sağ taraftan çıngırak sesleri geliyordu. (Faruk Nafiz Çamlıbel) Üşüyorsan eşiver mangalı. Eş eş de ısın. (Mehmet Akif Ersoy) Döverdi sahili binlerce dalgalar asabi. (Tevfik Fikret) Nefesim kesilecekti bilmem neden çok korktum. (Ömer Seyfettin) Hoca terazinin koluna yapışmış; gündeliğini doldurmanın yoluna bakıyormuş. (Eflatun Cem Güney) Yukarıdaki örneklerde italik har


Fiillerin (Eylemlerin) Çatısı
Nesnelerine Göre Fiiller Geçişli Fiiller Geçişsiz Fiiller Öznelerine Göre Fiiller Etken Fiiller Edilgen Fiiller Dönüşlü Fiiller İşteş Fiiller Eylemlerin nesnelerine, öznelerine göre olan özelliklerine; bir başka deyişle çekimli bir eylemden oluşan yüklemin nesne ve özneye göre gösterdiği durumlara çatı denir. Nesnelerine Göre Eylemler Eylemler, nesne alıp almadıklarına göre ikiye ayrılır: • Geçişli eylemler • Geçişsiz eylemler Geçişli Eylemler Turgut kapıyı açtı. Yalçın şiir
bottom of page